Ba vị khách bí ẩn
Cha tôi và chú Justin đang đo kích thước lò sưởi. Năm nào cũng vậy, vào ngày áp lễ Giáng Sinh, tôi thấy họ làm việc ấy với vẻ mặt nghiêm trang. Kích thước phải thật chính xác để chọn được cây ô-liu đẹp nhất. Khúc củi phải cháy suốt ba ngày để che chở ngôi nhà chúng tôi khỏi sương giá và sấm sét. Cha tôi cùng hai ba chàng trai lực lưỡng thắng bò vào xe rồi lên đường đến vườn ô-liu. Gió mistral thổi trong thung lũng. Bầu trời trong vắt và không khí lạnh buốt. Phải chọn cây đẹp nhất, chưa từng bị cắt tỉa. Việc đốn cây thật vất vả, thân cây già nua và đầy mấu. Nhưng việc chuẩn bị cho đêm canh thức khiến ai nấy thêm hăng hái, và khi mặt trời lên đến đỉnh đầu, cây đã nằm trên xe.
Cả nhà tất bật chuẩn bị cho ngày lễ. Đồ đồng được đánh bóng, lò sưởi được phủi bụi, sàn gỗ và gạch nung lát nền được đánh sáp. Chiếc bàn lớn được dời về cuối phòng, để trống chỗ đón khách. Bàn được phủ ba tấm khăn trắng thật đẹp. Những tấm vải trắng được treo lên các bức tường đá. Những cành kim tước, thông và ô-liu mang lại không khí lễ hội. Trong bếp, chúng tôi chuẩn bị các món tráng miệng Giáng Sinh cho đến khi đêm xuống. Lúc ấy cha tôi đi vào làng, thắp một ngọn đuốc từ cây nến của nhà thờ. Khi trở về, ông đi lấy tro của Giáng Sinh năm trước, rải vào lò sưởi và nhóm khúc củi mới. Bấy giờ tôi bước lên, hãnh diện, hơi rụt rè, và quỳ xuống trước lò sưởi. Tôi đọc những lời cha đã dạy:
« Ôi lửa ơi, trong mùa đông xin hãy sưởi ấm đôi chân giá lạnh của các em nhỏ mồ côi và những cụ già tàn tật, xin toả ánh sáng và hơi ấm của ngươi nơi nhà người nghèo, và đừng bao giờ thiêu rụi chuồng bò của người thợ cày hay con thuyền của người đi biển. »
Rồi cha tôi rưới rượu vang lên khúc củi, châm lửa bằng ngọn đuốc và đọc lời chúc lành: « Giáng Sinh đến, mọi điều lành đến! Xin Chúa ban ơn cho chúng con được thấy năm tới, và nếu chúng con không đông hơn, thì xin cũng đừng ít đi! » Chúng tôi liền hát những bài thánh ca Giáng Sinh thật hay trong khi cô Marguerite mang mười ba món tráng miệng ra bàn: « Đây là ổ bánh brioche ngon nhất thung lũng! » Ai dám cãi lại là lập tức bị cô Marguerite yêu quý của tôi chỉnh ngay! Dĩ nhiên, ổ bánh ấy ngon tuyệt!
Rượu vang nấu, bánh ngọt, kẹo nougat, trái cây tươi và trái cây khô được bày trên bàn, quanh ba chiếc đĩa nhỏ đựng lúa mì nảy mầm. Cửa mở sẵn cho khách qua đường, và ba ngọn nến Giáng Sinh đặt trên khăn bàn nhuộm phòng ăn của chúng tôi một màu vàng óng.
Nhưng năm ấy, khi tôi chừng bảy tuổi, lễ Giáng Sinh thật lạ lùng.
* * *
Chúng tôi còn chưa kịp đến gần bàn tiệc thì một người đàn ông bước vào. Tôi không quen ông, vậy mà dáng vẻ ông lại rất thân thuộc. Trông ông có vẻ hiền lành chất phác, áo sơ mi ca-rô thò ra ngoài quần. Ông quấn quanh mình một tấm chăn nâu vá víu, và đế giày chỉ dính vào da giày nhờ một sợi dây tồi tàn.
Mẹ tôi đón ông, chúc ông được bình an khi đến nhà, và chúng tôi dạt ra để ông đến gần bàn. Ông nở một nụ cười hiền hậu. Cảm giác kỳ lạ ấy không rời khỏi tôi: mình đã gặp ông ở đâu nhỉ? Không chút do dự, ông cầm ổ brioche Giáng Sinh, bẻ ra, trao một miếng cho mẹ tôi, rồi cho cha tôi, và cuối cùng lấy một phần cho mình. Theo truyền thống, chính cha tôi là người mở đầu cuộc vui bằng việc bẻ bánh. Thế nhưng cử chỉ của ông chẳng làm ai ngạc nhiên! Ngay cả cha tôi cũng không... Dĩ nhiên, nhà chúng tôi vốn quen đón tiếp lữ khách, trẻ mồ côi và người hành khất... nhưng người đàn ông này thật lạ, và cung cách của ông lại quá đỗi tự nhiên. Ông ra đi cũng như khi ông đến: vui tươi! Ông chúc lành cho chúng tôi và nói: « Đấng Cứu Độ đã sinh ra cho chúng ta! »
Tối hôm ấy, niềm hân hoan không rời chúng tôi nữa. Chúng tôi cười, chúng tôi hát. Chúng tôi thưởng thức những món tráng miệng tinh tế trong khi nghe bà cô kể các câu chuyện Giáng Sinh. Khúc củi cháy trong lò sưởi. Buổi lễ thật tuyệt vời, và chúng tôi đi ngủ với đôi mắt ngập tràn hạnh phúc.
Lúc rạng đông, cánh cửa nhẹ nhàng mở ra. Một cụ già tóc bạc, một lữ khách, bước vào và đặt áo choàng gần lò sưởi. Cụ có vẻ đến từ phương xa, và những chuyến đi đã để lại cho cụ làn da sạm đen, dày dạn phong sương. Hành lý của cụ chỉ có một tay nải dệt bằng sợi vàng. Cụ có vẻ thoải mái, gần như đang ở nhà mình. Cả cụ nữa, tôi cũng thấy không xa lạ! Cảm giác kỳ lạ ấy lại xâm chiếm tôi! Tôi cố nhớ mà vô ích: mình đã gặp cụ ở làng? ở chợ? hay trên phố? Cụ đến gần bàn tiệc và chọn một miếng nougat. Cụ khen cha tôi về sự dồi dào của bàn tiệc và sự tinh tế của các món ăn. Cụ lấy vài món bánh kẹo để đi đường, chào cả nhà rồi lại lên đường, chúc lành cho chúng tôi: « Bình an dưới thế cho loài người Chúa thương. »
Ngày hôm đó trôi qua như thế, cũng vui tươi như hôm trước. Gia đình và hàng xóm, những người nghèo trong làng thay nhau đến bàn chúng tôi. Một câu hỏi cứ day dứt tôi: hai người ấy là ai?
* * *
Cuối cùng, vào ngày thứ ba, khi mẹ tôi sắp sửa tắt nến, cất các đĩa lúa mì và chia phần thức ăn còn lại, thì một người chăn chiên bước vào nhà. Ông nói ông đến từ thung lũng bên cạnh. Ông kể về chuyến lùa đàn chiên lên núi vừa qua, thêm thắt những chi tiết cái sau khó tin hơn cái trước. Cũng như hai vị khách trước, ông khiến tôi chú ý: tôi nhận ra ông mà không hề quen biết ông! Ông đặt cây gậy xuống và tiến đến gần bàn. Ông trầm trồ trước sức sống của những mầm lúa mì chúng tôi đã gieo vào ngày lễ thánh Barbara. Ông không ngớt lời khen tài nấu nướng của cô Marguerite, lòng tốt của mẹ tôi [...] sự đón tiếp của bà. Trước khi bước qua cửa, ông đọc một lời chúc lành khiến chúng tôi vui mừng. Tôi chỉ còn nhớ được câu cuối: « Niềm vui dưới đất và trên trời! »
* * *
Cuộc viếng thăm lạ lùng ấy khơi dậy sự tò mò của tôi. Thế là tôi quyết định đi theo ông. Ông bước đi nhanh nhẹn, cất tiếng gọi hàng xóm, kể về hành trình của mình và giới thiệu nhà chúng tôi cho các bà goá và người hành khất. Ông vừa qua khỏi quảng trường chợ thì người đàn ông mang đôi giày mòn vẹt đến nhập bọn. Họ gọi nhau như những người bạn cũ và cùng nhau đi tiếp. Đến ngã tư kế tiếp, vị lữ khách với tay nải vàng nối bước theo họ, như thể cuộc gặp gỡ này đã được định sẵn từ muôn thuở. Càng lúc càng tò mò, tôi cố bám theo mà vẫn giữ khoảng cách để khỏi bị phát hiện. Đến khúc quanh của một con hẻm, tôi mất dấu họ. Tôi tự trách mình lơ đễnh! Họ không thể rẽ trái, vì con đường trống trải mà tôi chẳng thấy ai. Ở quán trọ của ông Marius cũng không có dấu vết nào. Tôi bèn đi theo những bậc thang dẫn ra ngoài tường thành. Nhưng tôi nhanh chóng nhận ra đó không phải là hướng đúng. Tôi đành quay trở lại.
Lúc ấy, cánh cửa mở của nhà nguyện khiến tôi chú ý. Mùi đất và mùi hương trầm ập đến ngay từ những bậc thềm đầu tiên. Gian giữa tối om, nhưng gần bàn thờ tôi có thể nhận ra ánh sáng của một cây nến đang soi hang đá. Lừa và bò ở phía trong cùng. Đức Maria và thánh Giuse ở bên Hài Nhi, và thiên thần Gabriel canh giữ gia đình bé nhỏ. Dần dần, mắt tôi quen với bóng tối và tôi nhận ra cả một đám đông tượng santon, đến từ nơi đây và từ những miền rất xa. Tôi lại gần. Bị các khuôn mặt cuốn hút, tôi nhận ra ông! Vị khách của buổi tối đầu tiên đang ở đó! Đó là ông Pistachier, dĩ nhiên rồi! Cùng với vợ mình là bà bán cá, họ đang đến hang đá. Nụ cười lan toả của ông dường như dành cho tôi. Ông mang một món quà cho Hài Nhi mới sinh: một miếng bánh brioche đã bẻ ở bàn nhà tôi. Tôi hiểu ra, và bắt đầu tìm khuôn mặt hai vị khách còn lại giữa các tượng santon của làng.
Phía sau chuồng bò, tôi nhận ra vị lữ khách thứ hai, đứng giữa hai đạo sĩ Gaspar và Balthazar. Ngài đội một vương miện bằng vàng nạm đá quý. Đúng là ngài rồi! Đó là Melchior! Ở nhà chúng tôi, ngài chỉ thiếu mỗi chiếc vương miện! Ngài đến từ phương Đông, mang theo một lễ vật lộng lẫy trong tay nải cùng những miếng nougat buộc chỉ vàng.
Gần cửa, người chăn chiên đang quỳ gối. Trong tay ông là một trong những đĩa lúa mì nảy mầm đã trang hoàng bàn tiệc nhà tôi.
Còn tôi, tôi chiêm ngắm Hài Nhi được bọc tã nằm trong máng cỏ. Tôi chẳng có quà gì khác ngoài niềm thán phục của mình và những lễ vật mà các vị khách của chúng tôi mang đến.
Fabienne Morel d'Arleux
Từ ngữ vùng Provence: santon (tượng nhỏ bằng đất nung trong hang đá), Pistachier (một nhân vật santon truyền thống), mistral, brioche và nougat được giữ nguyên.
Prions en Eglise số Noel 2026



