Vì sao người ta thổi nến trên bánh sinh nhật?
Chúc mừng sinh nhật! Nến đã được thắp lên, ta nhắm mắt lại, ước một điều… rồi thổi tắt nến. Nhưng nghi thức nhỏ mà ta lặp lại mỗi năm vào ngày sinh nhật của mình, gần như chẳng cần suy nghĩ, ấy bắt nguồn từ đâu?
Mỗi năm, nghi thức lại lặp lại: bánh được mang ra, nến được thắp lên, mọi người cùng hát, rồi đến lúc nhắm mắt, ước nguyện và thổi nến. Nhưng nghi thức này bắt nguồn từ đâu và vì sao nó gắn liền với ngày sinh nhật? Nhiều nguồn tài liệu nhắc đến những truyền thống khác nhau. Một trong những giả thuyết lâu đời nhất dẫn về Hy Lạp cổ đại, nơi nến sinh nhật thường được gắn với các lễ hội tôn vinh Artemis, nữ thần Mặt Trăng của Hy Lạp. Những chiếc bánh tròn được dâng làm lễ vật tại một số đền thờ dành cho nữ thần, đặc biệt vì hình dạng của chúng có thể gợi nhớ đến Mặt Trăng. Tuy nhiên, tập tục cổ xưa này không cho phép xác lập một mối liên hệ trực tiếp với nghi thức ngày nay của chúng ta: không có gì chứng minh rằng người Hy Lạp đã thổi nến trên bánh sinh nhật kèm theo một điều ước.
Để tìm thấy một truyền thống gần gũi hơn nhiều với truyền thống mà chúng ta biết ngày nay, cần hướng về nước Đức theo đạo Tin Lành ở thế kỷ XVIII và các Kinderfeste, những bữa tiệc được tổ chức để mừng sinh nhật trẻ em. Chính ở đó, mối liên hệ giữa chiếc bánh, những ngọn nến và tuổi của đứa trẻ lần đầu được ghi chép lại rõ ràng. Mỗi năm đã sống được tượng trưng bằng một ngọn nến cắm trên bánh, nhưng còn có một nét đặc biệt nay đã không còn: người ta thêm một ngọn nến nữa để tượng trưng cho năm sắp tới. Truyền thống này xuất hiện vào thời kỳ mà tuổi thơ còn đặc biệt mong manh. Vào thế kỷ XVIII, tỷ lệ tử vong ở trẻ em tại châu Âu vẫn còn rất cao và bệnh tật có thể nhanh chóng cướp đi sinh mạng của những đứa trẻ nhỏ nhất. Trong bối cảnh đó, ngọn nến thêm vào có thể tượng trưng cho một "ánh sáng của sự sống", niềm hy vọng được thấy đứa trẻ bước sang một năm mới. Vào thế kỷ XIX, những người Đức di cư đã góp phần đưa truyền thống này đến Hoa Kỳ. Sau đó, nến sinh nhật dần lan rộng, trước khi trở thành một phong tục được đón nhận rộng rãi ở nhiều quốc gia.
Những ngọn nến mang theo niềm hy vọng
Truyền thống này cũng giúp ta hiểu rõ hơn vì sao những ngọn nến cuối cùng lại gắn liền với điều ước sinh nhật. Dù nguồn gốc chính xác của nghi thức ước nguyện rồi thổi nến vẫn khó xác định, biểu tượng của nó dần trở nên rất mạnh mẽ: những ngọn lửa tượng trưng cho sự sống tiếp diễn, và điều ước hướng về năm mới đang bắt đầu.
Dù truyền thống này không trực tiếp gắn với Kitô giáo, nó vẫn bắt nguồn một phần từ đó. Trong Kitô giáo, từ bao thế kỷ nay, ngọn nến gắn liền với lời cầu nguyện, với sự hiện diện của Thiên Chúa và với ánh sáng. Ngọn lửa nhắc nhớ đến Đức Kitô là "ánh sáng thế gian" và mời gọi người tín hữu hướng về ánh sáng ấy để không bị bóng tối xâm chiếm. Dù những ngọn nến trên bánh sinh nhật không hẳn là một nghi thức Kitô giáo, biểu tượng của chúng mang lại cho cử chỉ này một chiều sâu đặc biệt, nhất là khi nó gắn với ước nguyện được sống thêm một năm mới. Còn mối liên hệ giữa hơi thở và sự sống cũng tìm được tiếng vang đặc biệt trong truyền thống Kitô giáo, khởi đầu từ sách Sáng Thế: "Đất còn trống rỗng, chưa có hình dạng, bóng tối bao trùm vực thẳm, và thần khí Thiên Chúa bay lượn trên mặt nước" (St 1, 2).
Ngày nay, các quy ước đã thay đổi, nhưng ý nghĩa vẫn vẹn nguyên: mừng sinh nhật bằng cách thổi nến, rốt cuộc chính là tôn vinh sự sống và niềm hy vọng vào quãng đời còn ở phía trước.
Anna Ashkova Đăng ngày 07/10/26 | Aleitaeia
