Bí ẩn hấp dẫn về nữ hoàng Saba
Giữa huyền thoại và thực tại, những câu chuyện phong phú xoay quanh nữ hoàng Saba mời gọi người tín hữu suy tư về chính mối tương quan của mình với sự cao cả của Thiên Chúa. Chúng ta hãy bước theo dấu chân của người phụ nữ đã biết mở lòng mình ra với Thiên Chúa, bất chấp mọi của cải và vẻ đẹp mà bà sở hữu…
Chính trong Sách Các Vua, chúng ta tìm thấy lần đầu tiên nhắc đến một nhân vật vừa bí ẩn vừa được định đoạt sẽ có một vận mệnh lâu dài: nữ hoàng Saba, người cai trị vùng Nam Ả Rập giàu có và những vùng đất phía bắc Ethiopia ngày nay. Với một số người, bà là huyền thoại; với những người khác, bà là nhân vật có thật trong lịch sử. Dù thế nào, nữ hoàng Saba chắc chắn thuộc về lãnh vực đức tin đối với các Kitô hữu, và còn hơn thế nữa đối với người Ethiopia, những người gọi bà là Makedo và nhận bà là người sáng lập triều đại các Negus, những vị quân vương trị vì cho đến Hailé Sélassié vào thế kỷ XX.
Kinh Thánh cho biết nữ hoàng Saba, nổi tiếng bởi vẻ đẹp và sự giàu có vô cùng, đã bị đánh động bởi danh tiếng của Salomon, vị vua được biết đến nhờ sự khôn ngoan trứ danh. Người phụ nữ vốn sở hữu mọi thứ ấy cảm thấy mình phải lên đường xem ai còn có thể sánh ngang với bà… Và thế là bà khởi hành cùng đoàn tùy tùng trong một chuyến đi dài từ Saba đến Giêrusalem, được Kinh Thánh thuật lại chi tiết: “Bà đến Giêrusalem với một đoàn tùy tùng rất đông: lạc đà chở đầy hương liệu, một lượng vàng khổng lồ và đá quý” (1 V 10, 1-13).
“Sự tôn kính Gỗ Thánh và cuộc gặp gỡ giữa nữ hoàng Saba và vua Salomon”, của Piero della Francesca.
Bản văn cho biết nữ hoàng đã dâng lên nhà vua hai trăm hai mươi nén vàng, chưa kể hương liệu và những loại đá quý nhất, cùng gỗ đàn hương để xây dựng Đền thờ và làm các nhạc cụ khác. Vậy trước sự dư dật của cải và vẻ huy hoàng chưa từng ai thấy trước đó và cũng sẽ không thấy sau này — như Kinh Thánh nhấn mạnh — vua Salomon có thể đáp lại bằng điều gì?
Sau khi vua Salomon trả lời tất cả những câu hỏi và những câu đố mà nữ hoàng đã chuẩn bị, bà đã tuyên xưng một lời đức tin được lưu truyền đến hậu thế: “Chúc tụng Đức Chúa, Thiên Chúa của ngài, Đấng đã tỏ lòng nhân hậu với ngài khi đặt ngài trên ngai Israel. Vì Đức Chúa yêu thương Israel mãi mãi, Người đã đặt ngài làm vua để thi hành lẽ phải và công lý” (1 V 10,9).
Như vậy, vị nữ hoàng ngoại giáo không chỉ nhận ra sự khôn ngoan lừng danh của Salomon, mà còn nhận ra nguồn gốc của danh tiếng ấy: Thiên Chúa của Israel. Tân Ước, trong Tin Mừng theo thánh Luca, cũng xác nhận biến cố này: “Trong cuộc Phán xét, nữ hoàng Saba sẽ đứng lên cùng với những người thuộc thế hệ này và lên án họ. Vì bà đã từ tận cùng trái đất đến để nghe sự khôn ngoan của Salomon; và ở đây còn có Đấng cao trọng hơn Salomon”.
Một nữ hoàng huyền thoại
Nếu Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo — nơi bà được gọi là Balkis — đều nhìn nhận nữ hoàng Saba là một vị nữ vương không thể bỏ qua, thì văn hóa cũng đã sớm biết nắm lấy nhân vật kỳ diệu này. Truyền thuyết kể rằng nữ hoàng Saba đã kết hợp với vua Salomon và họ có một người con, biểu tượng cho cuộc hoán cải của nữ hoàng theo đức tin vào một Thiên Chúa duy nhất. Người phụ nữ đầy mê hoặc ấy được người Hy Lạp gọi là Sibylla, còn trong phương Tây thời trung cổ là Regina Sibilla; bà thậm chí còn được gắn với hình tượng nữ hoàng Pédauque, được khắc họa trên cổng nhiều nhà thờ.
Các cuộc khai quật khảo cổ thậm chí đã được tiến hành trong thế kỷ trước cho đến năm 2008 bởi các nhà khảo cổ của Đại học Hamburg; mỗi phái đoàn đều cho rằng mình đã tìm thấy cung điện của vị nữ vương huyền thoại…
Một nữ hoàng Kinh Thánh trở thành biểu tượng
Ngoài những cuộc nghiên cứu khảo cổ ấy, điều vẫn còn đó là nữ hoàng Saba từ nhiều thế kỷ qua đã trở thành một nhân vật thần thoại không thể phủ nhận, mà sự hiện hữu đã được khắc vĩnh viễn trên đá của các nhà thờ cũng như trên những bức tranh của các bậc thầy hội họa vĩ đại nhất. Để thấy điều đó, chỉ cần chiêm ngắm vẻ tinh tế trong cuộc gặp gỡ giữa nữ hoàng và Salomon do Piero della Francesca thể hiện vào thế kỷ XV, hoặc ngắm nhìn những chi tiết trong cảnh nữ hoàng lên thuyền được Claude Lorrain gợi tả vào thế kỷ XVII. Nhà soạn nhạc Charles Gounod vào thế kỷ XIX thậm chí đã dành trọn một vở opera mang tên “Nữ hoàng Saba” cho bà. Cũng vậy, vị nữ hoàng quyến rũ này còn truyền cảm hứng cho các nhà văn và tư tưởng gia thế kỷ XX, như Romain Gary hay Malraux, người đã không ngần ngại lên máy bay đi tìm Vương quốc của nữ hoàng Saba, theo lời ông kể, trong hiểm nguy đến tính mạng… Cũng cần nhắc đến nghệ thuật thứ bảy, đã bất tử hóa vị nữ vương dưới gương mặt của nữ diễn viên Gina Lollobrigida trong bộ phim Salomon và nữ hoàng Saba của King Vidor năm 1959 — dấu hiệu cho thấy nữ hoàng Saba vẫn chưa thôi khiến người đời nhắc đến mình…
Philippe-Emmanuel Krautter - Aleiteia
