Cái nhìn Phụng vụ: Được mời đến dự tiệc cưới con chiên

Ngay trước khi cho rước lễ, vị linh mục chủ sự thánh lễ giơ Bánh Thánh lớn đã truyền phép lên trên đĩa thánh hoặc chén thánh và nói: «Đây Chiên Thiên Chúa, đây Đấng xoá tội trần gian. Phúc cho ai được mời đến dự tiệc cưới Con Chiên!» Phần lớn tín hữu nhận ra ở đầu công thức này cách diễn tả của Gioan Tẩy Giả khi giới thiệu Đức Giêsu với các môn đệ mình (x. Ga 1, 29). Ngược lại, phần cuối có vẻ lạ lùng đối với nhiều người: «tiệc cưới Con Chiên» này có nghĩa là gì? Nhận ra đây là một trích dẫn từ sách Khải Huyền (x. Kh 19, 9) cũng chưa đủ để ra khỏi sự bối rối. Vậy chúng ta hãy dành thời gian đi vào chiều sâu Kinh Thánh, thần học và thiêng liêng của câu này.

Một mối Phúc

Chữ đầu tiên của câu này là «Phúc». Từ này lập tức làm ta nghĩ đến các mối phúc trong Kinh Thánh. Những mối phúc nổi tiếng nhất là những mối phúc mở đầu Bài Giảng trên Núi (x. Mt 5, 3-12), nhưng ta cũng gặp nhiều mối phúc khác trong các Thánh Vịnh (xem chẳng hạn Tv 1, 1; 32 (31), 1-2; 41 (40), 2, v.v.) và trong các sách Tin Mừng (x. Mt 13, 16; 16, 17; Lc 11, 28; 12, 37-38; Ga 13, 17; 20, 29). «Phúc» ở đây gợi lên hạnh phúc của những người được Thiên Chúa chúc lành. Đó là một tình trạng thiêng liêng, phát sinh từ giao ước được sống với Thiên Chúa.

Phần lớn các mối phúc gợi lên những thái độ nhân đức (Hạnh phúc thay người đặt niềm tin vào Chúa [Tv 40 (39), 5]; Hạnh phúc thay ai thực thi công chính [Tv 106 (105), 3], v.v.). Nhưng ở đây, mối phúc không liên quan đến một nhân đức đặc biệt nào, một việc thực hành nào được chờ đợi nơi các tín hữu. «Phúc cho ai được mời»: hạnh phúc là hoa trái của một lời mời, và như vậy là của một sáng kiến tối cao và nhưng không của Thiên Chúa, Đấng mời gọi. Lời mời này hàm chứa một sự tuyển chọn (x. Tv 65 (64), 5): những người được mời là những người đã được Thiên Chúa chọn; Người đã gọi họ. Và trong Hội Thánh, tất cả những ai được gọi đều đã đáp lại («Hội Thánh», Ecclesia, có nghĩa là «cộng đoàn những người đã được gọi»).

Tiệc cưới giữa THiên Chúa và nhân loại

Trong Tân Ước, chủ đề khách mời hầu như không thể tách rời khỏi chủ đề tiệc cưới (x. Lc 14, 7-11; Ga 2, 1). Đức Giêsu dùng hình ảnh tiệc cưới này để gợi lên Nước Thiên Chúa: «Nước Trời cũng giống như chuyện một vua kia mở tiệc cưới cho con mình» (Mt 22, 2; xem thêm Mt 25, 1-13). Người nói về các môn đệ của Người như «khách dự tiệc cưới» (Mt 9, 15; Mc 2, 19; Lc 5, 34).

Ẩn dụ hôn phối, hay tình yêu, rất thường được dùng trong Kinh Thánh để mô tả mối quan hệ giao ước giữa Thiên Chúa và dân Người (x. Is 62, 4-5; Ed 16, 8; Hs 2, 21-22; và nhất là sách Diễm Ca). Chính Thiên Chúa tự gọi mình là «hôn phu» của Ítraen (x. Is 54, 5; Hs 2, 18). Đức Kitô nhận lấy tước hiệu Mêsia này cho chính mình khi tự gọi mình là «Chàng Rể» (Mt 9, 15). Cũng theo nghĩa ấy, Gioan Tẩy Giả rõ ràng dùng từ này để chỉ Đức Giêsu là Đấng Kitô (x. Ga 3, 26-30).

Để cứu độ nhân loại (x. 1 Tm 2, 4; Ga 6, 39), Đức Kitô, Thiên Chúa làm người, đã kết hôn với nhân loại (x. Ep 5, 25-32). Như vậy, «tiệc cưới» chỉ sự hiệp thông trọn vẹn mà Thiên Chúa muốn thiết lập giữa Người và loài người. Và sự hiệp thông trọn vẹn ấy được ấn tín trên thập giá.

Đức Kitô, Chiên Thiên Chúa

Trong Kinh Thánh, con chiên là một con vật dùng làm hy lễ; trong một đàn chiên, người ta loại bỏ phần lớn các con đực non, để hạn chế tối đa việc giao phối cận huyết. Việc giết các con chiên non này có một chiều kích nghi lễ: các con chiên được dâng làm hy lễ vì sự an toàn của cả đàn. Trong Cựu Ước, con chiên xuất hiện như một con vật thế thân được dâng cho Thiên Chúa để Người tha mạng cho con người (x. Xh 12; Lv 12, 6; 23, 12).

Gioan Tẩy Giả chủ ý dùng hình ảnh con vật hy lễ này để chỉ Đức Giêsu: «Đây là Chiên Thiên Chúa» (Ga 1, 29). Cách diễn tả «Chiên Thiên Chúa» quy chiếu rõ ràng về một biến cố nổi tiếng trong sách Sáng Thế: việc sát tế Isaác (x. St 22, 1-19). Ông Abraham tin rằng Thiên Chúa đòi ông dâng chính con trai mình làm hy lễ, và ông vâng lời (1). Khi ông Abraham và Isaác leo lên núi, cậu hỏi: «Chiên để làm lễ toàn thiêu đâu?» Và ông Abraham trả lời trong đức tin: «Con ơi, chính Thiên Chúa sẽ liệu chiên cho lễ toàn thiêu» (St 22, 7-8).

(1) Thật ra, trình thuật cho chúng ta biết rằng điều Thiên Chúa đòi hỏi ông Abraham là buông bỏ quyền sở hữu con mình.

Vậy Tin Mừng thánh Gioan trình bày Đức Giêsu như Con Chiên được Thiên Chúa dâng hiến vì ơn cứu độ của nhân loại: «Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một, để ai tin vào Con của Người thì khỏi phải chết, nhưng được sống muôn đời. Quả vậy, Thiên Chúa sai Con của Người đến thế gian, không phải để lên án thế gian, nhưng là để thế gian, nhờ Con của Người, mà được cứu độ» (Ga 3, 16-17). Như vậy chính Thiên Chúa, trong Đức Kitô, tự hiến mình làm hy lễ, thay cho mọi hy lễ của loài người (x. Dt 10, 11-18).

Trong hy lễ trên thập giá, Đức Kitô đảm nhận nơi bản thân Người mọi nỗ lực của con người nhằm nối lại với Thiên Chúa. Nơi Người, chính Thiên Chúa nối lại, kết hợp vĩnh viễn với nhân loại: «Vì họ, con xin thánh hiến chính mình con, để nhờ con, họ cũng được thánh hiến trong sự thật. [...] Để tất cả nên một, như, lạy Cha, Cha ở trong con và con ở trong Cha, để họ cũng ở trong chúng ta. Như vậy, thế gian sẽ tin rằng Cha đã sai con» (Ga 17, 19.21).

Tham dự bữa tiệc vĩnh cữu

Thánh Thể là lễ tưởng niệm cuộc hôn phối mà Thiên Chúa đã ấn tín với nhân loại trên thập giá. Thuật ngữ chuyên môn «tưởng niệm» này có nghĩa là việc cử hành Thánh Thể không chỉ nhắc lại biến cố sự chết và sự phục sinh của Đức Kitô, mà còn hiện tại hoá biến cố ấy, làm cho nó hiện diện với chúng ta và làm cho chúng ta hiện diện trong nó. Trong việc cử hành Thánh Thể, chính Đức Giêsu tự hiến mình, làm hy lễ và làm lương thực, để thiết lập sự hiệp thông giữa Thiên Chúa và loài người.

Lạ lùng thay, lễ tưởng niệm Thánh Thể không chỉ quy chiếu về những biến cố lịch sử đã qua của cuộc Vượt Qua của Đức Kitô, mà còn làm cho hiện diện biến cố tương lai là sự hoàn tất các lời hứa của Thiên Chúa. Trong cái chết và sự phục sinh của Người, Đức Giêsu đã chiến thắng tội lỗi và những hậu quả của nó là sự chia rẽ giữa con người với Thiên Chúa và giữa con người với nhau. Vì thế, trong sách Khải Huyền, Đức Giêsu được trình bày như «Con Chiên bị sát tế», đứng thẳng, sống động, uy quyền (x. Kh 5, 6-14), kết nối, trong hy lễ của mình, cuộc hôn phối vĩnh cửu của Thiên Chúa với loài người (x. Kh 19, 1-10).

Thánh lễ, như là lễ tưởng niệm, là sự nếm trước Nước Trời. Thánh lễ cho chúng ta được nếm trước bữa tiệc trên trời. Như vậy, mỗi cử hành Thánh Thể cho chúng ta được tham dự, «trước giờ khai mạc», vào tiệc cưới vĩnh cửu của Thiên Chúa với loài người: Nào ta hãy vui mừng hoan hỷ và tôn vinh Thiên Chúa! Vì nay đã tới ngày cưới Con Chiên, và Hiền Thê của Con Chiên đã trang điểm sẵn sàng (Kh 19, 7).

Khi khám phá sâu hơn ý nghĩa của công thức phụng vụ «Phúc cho ai được mời đến dự tiệc cưới Con Chiên», chúng ta có thể sống việc tham dự thánh lễ như một sự đáp trả đích thực lời mời của Thiên Chúa đến dự bữa tiệc vĩnh cửu, tiệc cưới của Con Người với nhân loại, hiền thê của Người. Với lòng ngỡ ngàng và biết ơn!

Cha Arnaud Toury, linh mục giáo phận Reims, là đại diện giáo phận về mục vụ phụng vụ và bí tích, giảng viên phụng vụ và thần học bí tích.