Tìm hiểu bài ca Exultet
Trong bức tông thư Desiderio desideravi [Thầy những khát khao] về phụng vụ, Đức Giáo Hoàng Phanxicô viết: "Lời cầu nguyện chúc lành nước rửa tội mạc khải cho chúng ta rằng Thiên Chúa đã tạo dựng nước chính xác là nghĩ đến Bí tích Rửa tội" (DD, số 13). Khẳng định tuyệt vời này nhìn nhận nghiêm túc những gì các lời kinh cầu vĩ đại trong đêm Phục Sinh nói với chúng ta về lửa (Exultet), nước (lời kinh cầu chúc lành nước rửa tội), bánh và rượu (lời kinh Thánh Thể), những điều mạc khải cho chúng ta, dưới ánh sáng mầu nhiệm Phục Sinh, ý nghĩa sâu xa của công trình tạo dựng, toàn bộ đều hướng về sự xuất hiện của tạo vật mới nơi Chúa Giêsu Kitô Phục Sinh.
THẬT CÔNG CHÍNH VÀ PHẢI ĐẠO...
Chính như vậy, tại ngưỡng cửa của đại lễ canh thức, với lời "cảm tạ" (tạ ơn) Phục Sinh đầu tiên về lửa, nước rồi bánh và rượu, dân được rửa tội tạ ơn Chúa trong bài Exultet cho ánh sáng chân thật đã chiến thắng đêm của các đêm, đêm của sự chết. Những lời kinh cầu vĩ đại của Giáo Hội, trong đó có Exultet, tiếp nối hình thức lời kinh Thánh Thể, với lời tựa "Thật công chính và phải đạo..." trong đó Giáo Hội trình bày với Chúa những lý do của hành động tạ ơn. Tối nay, đêm nay, Giáo Hội tạ ơn Thiên Chúa cho sự rõ ràng của đêm nay ban ý nghĩa cho nhiều can-thiệp ban đêm của Chúa trong Cựu Ước, đứng đầu là "đêm [Ngài đã] đưa con cái Israel, tổ phụ chúng ta, ra khỏi Ai Cập, và làm cho họ băng qua Biển Đỏ bằng chân khô". Đêm cổ xưa đó, đã được soi sáng bởi cột lửa (x. Xh 14,20), nhận trọn vẹn ý nghĩa của nó trong đêm nay, được soi sáng bởi ánh sáng của ngọn nến Phục Sinh khi Giáo Hội tưởng nhớ đêm khác đó, duy nhất, "khi Chúa Kitô, phá vỡ xiềng xích của sự chết, đã sống lại, chiến thắng, từ nơi an nghỉ của kẻ chết"!
Như mọi lời cầu nguyện tạ ơn, Exultet không ngần ngại trở nên trữ tình, khi chẳng hạn dám tạ ơn Chúa cho "lỗi lầm phúc thay đã đem lại cho chúng ta Đấng Cứu Chuộc như thế". Cần phải hiểu câu phúc thay đáng kinh ngạc này về tội lỗi có tính đến tính chất thi ca của văn bản. Nhưng biến cố quá phi thường đến mức - cái chết của sự chết, sự phá hủy lỗi lầm xưa cũ - chỉ có thơ ca, chỉ có ca hát, qua việc vượt qua tuyệt vời nghĩa hiển nhiên của các từ, mới cho phép chạm đến vẻ rực rỡ của mầu nhiệm ban cho chúng ta!
Trái với các lời kinh cầu khác về nước, về bánh, về rượu, lời kinh cầu vĩ đại về ánh sáng không có sự kêu cầu rõ ràng: người ta không kêu cầu Chúa Thánh Thần trên ngọn lửa Phục Sinh như người ta kêu cầu Ngài trên nước rửa tội để nước nhận lãnh ơn của Chúa Kitô "để qua phép rửa tội, tất cả những ai được mai táng trong cái chết với Chúa Kitô sống lại với Ngài cho sự sống". Như người ta kêu cầu Ngài trên bánh và rượu, nhưng cũng trên các tín hữu để họ trở thành tương ứng là Mình và Máu của Chúa Kitô và "của lễ sống động để tôn vinh Chúa Cha" (Kinh Thánh Thể III). Nhưng ơn phúc phi thường của đêm Phục Sinh đã tỏ bày, tại ngưỡng cửa của lễ canh thức, qua ngọn nến Phục Sinh, một trong nhiều dấu hiệu mà thần học gọi là các dấu thánh, trước khi ban trọn vẹn, một chút sau đó, trong các bí tích Phục Sinh.
CHÚNG CON NÀI XIN CHÚA
Như tất cả các lời kinh cầu tạ ơn của Giáo Hội, Exultet nở rộ thành lời cầu khẩn. Với Chúa của mình, Giáo Hội trong niềm vui mừng xin "ngọn nến được thánh hiến này để tôn vinh danh Chúa [...] vẫn cháy sáng khi vì sao mai mọc lên, vì sao vô song đó không biết lặn, Chúa Kitô, Con Chúa, trở về từ nơi an nghỉ của kẻ chết, Đấng tỏa trên nhân loại ánh sáng và bình an của Ngài".
Sau khi tưởng nhớ, trong lời tạ ơn, tất cả những hành động cao cả Thiên Chúa thực hiện qua sự xuất hiện bất ngờ của ánh sáng trong đêm tối, sau khi ca ngợi sự hoàn thành của chúng trong chiến thắng của Chúa Kitô trên các thế lực của cái ác, của sự chết và tội lỗi, một chiến thắng giành được bằng cuộc chiến cam go, trong sâu thẳm đêm tối Golgotha, Giáo Hội khẩn cầu Chúa của mình hiện thực hóa chiến thắng này, duy nhất, dứt khoát trong tất cả những đêm của mọi địa ngục - cá nhân, xã hội, kinh tế, môi trường, chính trị, giáo hội - mà con cái Ngài sống cho đến sự triển khai cuối cùng, khi Chúa Kitô trở lại và Ngài sẽ lau khô mọi giọt lệ trong mắt [chúng ta], và sự chết sẽ không còn nữa, và sẽ không còn tang tóc, kêu than, hay đau khổ nữa (Kh 21,4).
Nhưng, ngay cả trong lễ của các lễ này, công trình vĩ đại của Chúa Kitô tỏ bày trong sự mong manh của một dấu hiệu nghèo nàn: một ngọn lửa nhỏ, sừng sững trên đỉnh của một cột sáp!
Linh mục Gilles Drouin, Giáo phận Évry, Giám đốc Viện Phụng vụ.
