Kinh Thánh, xưa cũ mà vẫn mới mẻ
Cuốn sách bán chạy nhất thế giới
Mấy năm gần đây, doanh số Kinh Thánh tăng vọt. Hiện tượng này nói lên điều gì? Giáo hội Công giáo đồng hành thế nào với phong trào, vốn báo hiệu một mùa xuân thiêng liêng mới? Phóng sự trước thềm lễ Giáng Sinh.
Đã vài năm nay, báo chí tôn giáo nói nhiều về một hiện tượng: Kinh Thánh liên tục lập kỷ lục doanh số. Tại Pháp, năm 2023 có 350.000 cuốn được bán ra, so với 200.000 cuốn năm 2018. Các con số này được xem xét kỹ lưỡng và đặt cạnh sự gia tăng số người lớn chịu phép Rửa tội và số người đi hành hương. Chúng cho thấy Kitô giáo chưa chết và vẫn đang lặng lẽ thấm dần vào lòng người. Nhưng chúng cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Những người mới đến này là ai? Họ tìm kiếm điều gì, và vì sao? Phải đồng hành thế nào với phong trào này, điều mà Đức Bênêđictô XVI gọi là lời hứa về một «mùa xuân thiêng liêng mới»?
Bản Kinh Thánh Giêrusalem nay đã trở thành bản tham chiếu (xem tr. 27–31) và chiếm thị phần lớn nhất. Các bản khác cũng theo đà tăng:
- bản dịch phụng vụ chính thức, dùng trong Thánh lễ;
- bản dịch đại kết (Tob);
- bản Kinh Thánh bằng tiếng Pháp thông dụng, thành quả hợp tác liên hệ phái, có văn bản được dùng lại cho dự án Ze Bible;
- bản của Chouraqui, làm nổi bật cội rễ Do Thái;
- bản của kinh sĩ Crampon, mới được nhà xuất bản Pierre Téqui hiệu đính.
Còn phải kể đến Bible Journaling, một thực hành mới du nhập vào Pháp: người đọc ghi chú lên các bản văn Kinh Thánh để thấm nhuần dần dần (xem khung tr. 25).
Điểm mới nhất lại nằm ở sự đa dạng hóa của các ấn phẩm. Noi gương các đồng nghiệp Tin Lành, các nhà xuất bản Công giáo ngày nay dốc hết sức sáng tạo để thu hút một lớp độc giả khắt khe hơn về hình thức và đến từ nhiều chân trời khác nhau: người trẻ, tân tòng, người quay lại với đức tin, và cả những người Công giáo sống đạo đang khám phá lại Kinh Thánh. Nhà xuất bản tôn giáo Mame, vừa đổi mới toàn bộ dòng sản phẩm (xem tr. 25), giải thích: «Người ta ngày càng coi Kinh Thánh như một vật đẹp, dù để dùng cho riêng mình hay để tặng các dự tòng mà họ đồng hành, vì theo thông lệ người ta tặng họ một cuốn Kinh Thánh.»
Vô số ứng dụng Kinh Thánh
Bên cạnh những cuốn Kinh Thánh bắt mắt đang bán chạy ở hiệu sách, ngày nay có rất nhiều ứng dụng để đọc Kinh Thánh trên máy tính bảng hoặc điện thoại. Lên mạng tra Kinh Thánh thậm chí đã thành phản xạ đầu tiên. Cho đến nay, phần lớn các ứng dụng này do kỹ sư Mỹ thiết kế, những người nắm vững nền «kinh tế của sự chú ý» chi phối thế giới Web.
Trong số đó, ứng dụng The Bible của YouVersion đứng số một thế giới với gần «400.000 triệu» thiết bị kết nối (con số in nguyên văn trong bài, có lẽ là 400 triệu). Ứng dụng có nhiều tính năng: câu Kinh Thánh mỗi ngày, các bài học theo chủ đề, bảng so sánh nhiều bản dịch và phiên bản, đọc Kinh Thánh dạng âm thanh, trích đoạn phim, chia sẻ câu Kinh Thánh, hình ảnh và ý nguyện cầu nguyện.
Một ứng dụng khác cũng gây nhiều tiếng vang là The AI Bible, tức «Kinh Thánh AI». Ứng dụng «mang tính cách mạng» này của công ty Mỹ Pray.com đã được tải 25 triệu lần và mang lại lợi nhuận rất lớn. Nét riêng của nó là các loạt video do trí tuệ nhân tạo tạo ra, trong đó các nhân vật lớn của Kinh Thánh xuất hiện như siêu anh hùng Hollywood trong bầu không khí trò chơi điện tử. Kinh nguyện, podcast và lời bình của các mục sư bổ sung cho những hình ảnh mang màu sắc giả tưởng (fantasy) này. Ở bên kia Đại Tây Dương, chúng khiến người thì hào hứng, người thì khó chịu.
Các nhà xuất bản Công giáo dốc hết sức sáng tạo để thu hút một lớp độc giả khắt khe hơn về hình thức.
« Một hiệu quả của tính hiệp hành »
Cha Erwan Chauty, khoa trưởng các Phân khoa Loyola ở Paris và tiến sĩ thần học Kinh Thánh, phân tích: «Trong suốt lịch sử Kitô giáo, chưa bao giờ Kinh Thánh dễ tiếp cận như hiện nay, kèm theo các chú giải dành cho đại chúng do những nhà phân tích giỏi nhất biên soạn. Nhưng về thực chất, phong trào này đã bắt đầu từ nhiều thập niên. Nó nằm trong động lực của Công đồng Vaticanô II, vốn khuyến khích đọc Kinh Thánh vừa cách cá nhân vừa trong khuôn khổ phụng vụ. Tôi cũng thấy ở đây một hiệu quả của tính hiệp hành, vốn mời gọi mỗi người đảm nhận vị trí của mình trong Giáo hội và đến với các nguồn mạch.»
Giáo sư Matthieu Richelle của Đại học Công giáo Louvain đồng tình: «Nhìn chung, ở phương Tây, chúng ta có một loạt các bản Kinh Thánh rất chất lượng.» Cùng với đồng nghiệp Régis Burnet, ông đồng chỉ đạo ấn bản minh họa mới của Kinh Thánh Giêrusalem, sẽ do nhà Cerf xuất bản trọn bộ vào năm 2027 (xem tr. 25). «Mối quan tâm đang lan rộng theo nhiều hướng hiện nay trùng với đợt cập nhật mà các nhà xuất bản tôn giáo thực hiện cứ hai ba mươi năm một lần, để đưa vào những thành quả nghiên cứu chú giải và điều chỉnh cách trình bày cho hợp với thị hiếu thời đại.»
«Trong suốt lịch sử Kitô giáo, chưa bao giờ Kinh Thánh dễ tiếp cận đến thế.» — Erwan Chauty
Lời này cần được đồng hành
Kinh Thánh vẫn giữ trọn ánh hào quang văn hóa, nhưng trước hết, đối với Kitô hữu, đó là một tập hợp các bản văn được linh hứng, trong đó chính Thiên Chúa tự mặc khải. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo (GLHTCG, số 107) và Hiến chế Dei Verbum (DV, số 11) viết: «Các sách Thánh Kinh dạy cách chắc chắn, trung thành và không sai lầm chân lý mà Thiên Chúa muốn ghi lại trong Sách Thánh vì phần rỗi của chúng ta.» GLHTCG số 108 viết tiếp: «Đức tin Kitô giáo không phải là một “tôn giáo của Sách”. Kitô giáo là tôn giáo của “Lời” Thiên Chúa […], của “Ngôi Lời nhập thể và hằng sống”. Để Sách Thánh không còn là chữ chết, Đức Kitô, Lời vĩnh cửu của Thiên Chúa hằng sống, phải nhờ Chúa Thánh Thần “mở trí cho chúng ta hiểu Kinh Thánh”.»
Quả thật, Kinh Thánh là một thư viện mà người ta dễ lạc lối trong đó «nếu không có ai hướng dẫn», như sách Công vụ Tông đồ nhắc lại (Cv 8,31). Kinh Thánh chứa nhiều điều bất ngờ, và chúng có thể thành những bất ngờ tai hại nếu người đọc hiểu sai nghĩa. Lời đang tìm đến lòng chúng ta này cần có người giải thích và cần được đồng hành. Đó là mối bận tâm thường trực của Giáo hội, nay càng được khơi lại bởi làn sóng tân tòng và cơn khát được đào tạo của các Kitô hữu dấn thân.
Làm sao giải mã, và nhất là để Lời Chúa vang vọng trong ta? Có thể tìm trong đó câu trả lời nào cho những mong đợi đương thời, như sinh thái, công bằng xã hội, vị trí của phụ nữ? Bên cạnh các cơ sở đào tạo lớn, nơi các khóa học Thánh Kinh đã có từ lâu và thu hút ngày càng nhiều người (trẻ), hiện có nhiều sáng kiến địa phương hoặc giáo phận, cùng các khóa học trực tuyến, đang nở rộ. Chúng vừa để hướng dẫn, vừa để ngăn ngừa một số lệch lạc theo chủ nghĩa cơ yếu (fundamentalism).
«Chính Giáo hội nắm quyền quản lý việc giải thích các bản văn thánh.» — Trường École cathédrale
«Lý tưởng là cùng nhau khám phá Kinh Thánh»
Hội đồng Giám mục Pháp lo ngại về một sự «lợi dụng Kinh Thánh» có thể dẫn đến «bóp méo ý nghĩa nhằm thao túng hoặc biện minh cho những hành vi trái với Tin Mừng». Vì thế, từ tháng 1/2025, Hội đồng đã mở «Ouvrir la Bible» (Mở Kinh Thánh), một khóa học trực tuyến để «học cách đọc và giải thích Kinh Thánh đúng đắn, theo giáo huấn của Giáo hội và các nguyên tắc do Công đồng Vaticanô II đề ra».
Các giảng viên của trường École cathédrale nhấn mạnh: «Đối với người Công giáo, chính Giáo hội nắm quyền quản lý việc giải thích các bản văn thánh và giúp đưa ra một cái nhìn tổng thể không thể thiếu.» Điều này khác với nguyên tắc Tin Lành coi Kinh Thánh tự nó là thẩm quyền (sola scriptura). Việc đọc Kinh Thánh trong Truyền thống của Giáo hội cũng là một trong những trụ cột của học viện đào tạo tại Paris này, do Đức Hồng y Jean-Marie Lustiger sáng lập.
Các giảng viên nói tiếp: «Đi sâu vào tính kỹ thuật của các bản văn là điều tốt, nhưng không được quên mục đích của các tác giả Kinh Thánh: ơn Cứu độ do Đấng Cứu Chuộc ban tặng. Cái nhìn của chúng ta phải hướng về Đức Kitô. Một cạm bẫy khác, nhất là nơi những người trẻ lớn lên trong môi trường không Kitô giáo, là bỏ qua ánh sáng của Giáo hội.»
Cha Erwan Chauty thêm: «Lý tưởng là cùng nhau khám phá Kinh Thánh, tập trung vào một sách cụ thể (Tin Mừng, sách ngôn sứ, Thánh Vịnh…), để việc cùng đọc này nuôi dưỡng đời sống đức tin và đời sống Giáo hội.»
Trước đà mới đa dạng này, quy tụ những nhóm công chúng kém đồng nhất hơn so với năm mươi năm trước, thông điệp hiện nay của Giáo hội rất rõ ràng: «Hãy mạnh dạn lên! Hãy mở Kinh Thánh ra! Nhưng chúng ta hãy giữ liên lạc với nhau.» — Diane Gautret
Michael Edwards: «Kinh Thánh đối với tôi ngày càng phong phú»
Michael Edwards trở lại Kitô giáo đã lâu và là người Anh đầu tiên được bầu vào Viện Hàn lâm Pháp. Ông là giáo sư danh dự tại Collège de France và là nhà thơ. Năm nay ông xuất bản cuốn De la perpétuelle étrangeté de la Bible (Về sự lạ lùng muôn thuở của Kinh Thánh, nhà PUF).
Famille Chrétienne: Lần đầu ông tiếp xúc với Kinh Thánh như thế nào?
Michael Edwards: Không mấy vui vẻ. Thời đó tôi tự hỏi Kitô giáo có thật hay không, nên tôi đã mở Kinh Thánh ra xem, và có cảm giác mình không hiểu rõ. Sau đó tôi được trở lại, hay đúng hơn là tôi đã tự trở lại. Một tấm màn rơi khỏi mắt tôi: đó là một bản văn phong phú, khác hẳn những gì tôi đọc năm 19 tuổi.
Ngày nay Kinh Thánh sống động với ông như thế nào?
Kinh Thánh đối với tôi ngày càng phong phú. Tôi đọc mỗi ngày. Càng đọc, tôi càng hiểu rằng có điều gì đó mình không hiểu. Kinh Thánh vừa được mặc khải vừa ẩn giấu, và chính điều đó tạo nên niềm vui của việc đọc: mỗi ngày ta lại khám phá ra điều mới, đó là tác động của ân sủng! Sự kinh ngạc thán phục ngày một lớn lên. Trong một cuốn sách, Bossuet khuyên ta hãy chiêm ngắm, cân nhắc, nếm thử, nghiền ngẫm và thậm chí tận hưởng Lời Chúa. Như vậy ta càng đi sâu hơn vào bản văn, và một đoạn rất ngắn trở nên vô cùng phong phú. Kinh Thánh là lời của Thiên Chúa, chứ không phải chữ của Ngài. Mỗi lần ta đọc Kinh Thánh, có một Đấng đang nói với ta. Ta lắng nghe, và ta phải nghe thấy, ngay bây giờ! Điều đó thiết yếu đối với một Kitô hữu.
Đọc một bản văn mà mình sẽ không bao giờ thật sự hiểu hết, điều đó có hơi nản lòng không?
Đó là lời của Thiên Chúa, nó vô tận như chính Thiên Chúa. Có nhiều điều chúng ta không hiểu, luôn vượt quá khả năng của chúng ta. Có những đoạn của thánh Phaolô làm tôi sững sờ. Phaolô là một trí thức, nhưng ngài nói ngôn ngữ của chúng ta. Các thư của ngài vừa là giếng sâu của sự hiểu biết, vừa là giếng sâu của điều không hiểu nổi. Khi ngài viết «Anh em đã chết», điều đó thật lạ lùng. Người ta có thể nghiền ngẫm câu ấy suốt đời. Khi thánh Gioan nói «Thiên Chúa là tình yêu», còn gì sâu sắc hơn? Càng đọc, tôi càng có cảm giác mình hiểu hơn. Không phải vì tôi đọc giỏi hơn, mà vì tôi sống tốt hơn, nhờ Kinh Thánh! Nếu chúng ta hiểu được, ấy là Thiên Chúa ban ơn cho ta. Đọc Kinh Thánh cũng là chấp nhận sự nghèo khó thiêng liêng của mình và sự lệ thuộc của mình vào Thiên Chúa.
Ông đọc Kinh Thánh như thế nào?
Tôi đọc Kinh Thánh mỗi ngày, hết chương này sang chương khác. Điều đó định hướng cho ngày sống của tôi. Khi trong kinh Lạy Cha chúng ta xin lương thực hằng ngày, thì đó cũng là Lời của Ngài. Tôi đọc một đoạn, xem các chú thích tham chiếu ở lề, và suy niệm. Nhưng tôi không đọc sách chú giải, tôi cố tự mình hiểu tất cả. Sau đó tôi cầu nguyện. Tôi bắt đầu bằng kinh Lạy Cha, rồi cầu xin Thiên Chúa nói với tôi và ban cho tôi ơn nghe Ngài và vâng phục Ngài. Sự tiếp xúc đầu tiên với Thiên Chúa diễn ra qua Lời của Ngài, và tôi cảm thấy cần tiếp xúc ấy hằng ngày. Nếu Kinh Thánh là lời của Thiên Chúa, thì Mặc khải ở chính nơi đó.
Có những đoạn sẽ luôn có vẻ kỳ quặc hoặc vụn vặt đối với chúng ta…
Người Hípri rất gần với những điều cụ thể, đồng thời được linh hứng từ trên cao. Đôi khi, chính những đoạn đơn giản nhất lại có một ý nghĩa vượt khỏi tầm hiểu của ta. Chẳng hạn: «Con ơi, hãy ăn mật ong, vì nó tốt lành» (Cn 24,13). Nếu đào sâu một chút, ta nhận ra chữ «tốt lành» mang ý nghĩa vô cùng lớn: chính Thiên Chúa dùng chữ ấy để nói về những gì Ngài tạo dựng. Ăn mật ong cũng là tạ ơn Thiên Chúa vì lòng tốt của Ngài đã cho ta nếm một thứ gợi nhớ thế giới trước khi sa ngã. Ta ăn mật ong vì nó tốt lành, ta ăn thịt Đức Giêsu vì điều đó còn «tốt lành hơn».
Théophane Leroux thực hiện phỏng vấn
BibleArt: Cuốn Kinh Thánh kỹ thuật số mới đến từ Đất Thánh
Tại Giêrusalem, các tu sĩ Đa Minh đã sáng tạo BibleArt, một ứng dụng miễn phí khám phá theo cách hoàn toàn mới Lời Chúa và những ảnh hưởng của Lời ấy trong văn hóa của chúng ta.
(Chú thích ảnh: Mỗi thứ Sáu, các tu sĩ điều hành dự án BEST, tức Kinh Thánh trong các truyền thống của nó, họp tại Trường Kinh Thánh Giêrusalem để xem xét tiến độ công việc trên phiên bản kỹ thuật số.)
Trong ánh sáng mờ của Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô ở Giêrusalem, cha Marie-Joseph Lagrange không hề trăn trở trong mộ. Ngài là người sáng lập Trường Kinh Thánh và Khảo cổ Pháp tại Giêrusalem năm 1890, và nay đang thanh thản chờ ngày sống lại sau hết. Ngài thậm chí có thể tự hào về các anh em Đa Minh hậu bối, những người đang đem lại sức trẻ mới cho trực giác của ngài. Giờ đây họ muốn giúp các tín hữu, những người dành nhiều thời gian trên điện thoại thông minh hơn trong thư viện, nếm được hương vị Kinh Thánh.
Mọi chuyện bắt đầu năm 2003 với việc khởi động BEST (la Bible en ses traditions, Kinh Thánh trong các truyền thống của nó). Hơn 300 nhà nghiên cứu khắp thế giới chú giải bản văn Kinh Thánh trên một nền tảng Internet cộng tác. Cha Olivier Poquillon, giám đốc Trường Kinh Thánh, giải thích: «BEST đi đúng đường hướng của cha Lagrange. Nó là một câu trả lời cho sự phát triển của kỹ thuật số, một biến chuyển lớn của nhân loại, quan trọng chẳng kém việc phát minh ra bánh xe!»
Hơn một triệu đầu sách về Kinh Thánh
Giờ kinh Sáng bắt đầu trong cung thánh của vương cung thánh đường mới, được xây lại vào thế kỷ XIX. Các con cái thánh Đa Minh đi ngang qua bia mộ của cha Lagrange, như để tiếp tục luống cày mà vị tiên phong ấy đã vạch ra. Tu viện Thánh Stêphanô nằm gần Thành Cổ, sát Cửa Damas, và là một ốc đảo bình an giữa một đất nước đang bị chiến tranh làm tổn thương. Tu viện được xây trên nền một vương cung thánh đường Byzantine thế kỷ V, nơi truyền thống cho là phó tế Stêphanô đã tử đạo. Một khu vườn rợp bóng chạy dọc nhà thờ, những phiến đá dường như thấm lấy ánh vàng của mặt trời buổi sáng.
Mắt thường không nhìn thấy, nhưng một thư viện khổng lồ trải dài dưới các tòa nhà, với hơn một triệu đầu sách chuyên khảo về Kinh Thánh. Một tu sĩ quả quyết rằng nếu xếp hàng dọc, chừng ấy sách có thể dài tới tận thành Bêlem, cách đó khoảng mười lăm cây số. Đây là một nơi độc nhất, nơi các chuyên gia lớn về ngôn ngữ cổ đều ghé qua. Gần đây nhất có cha Étienne Méténier, đến để dịch bộ Vetus Syra: các bản thảo bốn sách Tin Mừng viết bằng tiếng Aram, ngôn ngữ gần với tiếng của Đức Kitô, vào thế kỷ V.
Khối tri thức tích lũy ấy có thể khiến người ta choáng ngợp, nản lòng. Nhưng cha Olivier Poquillon trấn an: «Truyền thống của Trường Kinh Thánh là sự nhập thể. Thách thức lớn đối với chúng tôi chính là khám phá những dấu vết của nó. Chúng tôi là những người lần theo dấu vết của Thiên Chúa!» Ơn gọi này rất hữu ích cho những ai sợ lạc trong mê cung Kinh Thánh mênh mông. Để khỏi lạc đường, các tu sĩ Đa Minh đã thay sợi chỉ của Ariane bằng sợi chỉ của Truyền thống.
Cha Olivier-Thomas Venard, người khởi xướng BEST, «ngôi thánh đường kỹ thuật số khổng lồ» này, nhận xét: «Thánh Grêgôriô Cả khẳng định rằng Kinh Thánh lớn lên cùng với người đọc.» Theo ngài, càng đến gần Lời Kinh Thánh, ta càng thấy rõ tiếng vang của Lời ấy trong lịch sử loài người.
Cha Olivier-Thomas Venard, người khởi xướng BEST; cha Augustin Tavardon), chuyên gia về Thư gửi tín hữu Rôma; và cha Marc Leroy. — Với các nhà nghiên cứu của BEST, Kinh Thánh không phải là một bản văn đông cứng trong mực, mà là một Lời sống động có sức biến đổi. — Nếu Giáo hội đã công nhận các sách Kinh Thánh từ sách Sáng Thế đến sách Khải Huyền, thì các bản dịch không phải là bản cuối cùng cũng không độc quyền. — Chị Marie-Reine Fournier, trinh nữ thánh hiến thuộc Tòa Thượng phụ Giêrusalem, đang nghiên cứu hành trình của các Tổ phụ.)
Một cách làm cho các biến cố quá khứ hiện diện cách mầu nhiệm
Giờ kinh Sáng kết thúc. Trong cái mát của buổi sáng thơm hương, xa tiếng ồn ào của thành phố, khách viếng thăm có thể hình dung vương cung thánh đường Byzantine nguyên thủy bên dưới tượng thánh Stêphanô cao lớn. Năm 614, khi quân Ba Tư kéo đến, mọi thứ đều bị phá hủy, trừ ký ức về nơi thánh này.
Cha Olivier-Thomas nhấn mạnh rằng ký ức trong Kinh Thánh không chỉ là một kỷ niệm. Đó là một cách làm cho các biến cố quá khứ hiện diện cách mầu nhiệm. Đặc điểm của trình thuật Kinh Thánh là dùng ngôn từ để khoác áo cho một vệt sáng rực cháy xuyên qua sự hỗn mang của các thế kỷ. Ngài nhấn mạnh: «Kinh Thánh không chỉ là một danh mục ý tưởng. Lời Thiên Chúa tỏ hiện trong ngôn ngữ loài người sinh ra một sự phong phú dồi dào. Chúng ta phải bước vào thi ca thần linh ấy!»
Nhưng làm thế nào? Vị tu sĩ Đa Minh nảy ra ý tưởng rằng một chiếc điện thoại thông minh đơn giản có thể trở thành cửa hẹp mở ra những chân trời vô tận của Kinh Thánh. Vì thế, BibleArt là một ứng dụng cho phép tiếp cận không chỉ chính bản văn Kinh Thánh, được dịch dựa trên bản Vulgata La-tinh, mà cả những âm vang muôn mặt mà bản văn ấy đã khơi lên trong văn hóa. Hàng chục cộng tác viên trên khắp thế giới và nhiều trợ lý tại chỗ (xem khung tr. 31) làm việc thường xuyên để bồi đắp thư viện ảo này.
Vị tu sĩ Đa Minh nảy ra ý tưởng rằng một chiếc điện thoại thông minh đơn giản có thể trở thành cửa hẹp mở ra những chân trời vô tận của Kinh Thánh.
(Chú thích ảnh: Cha Olivier Catel, người đang chuẩn bị một khảo luận về Đức Giêsu và người Pharisêu, tại thư viện tu viện. Thư viện thu hút các nhà nghiên cứu khắp thế giới nhờ những kho báu nằm trên các kệ sách.)
Một bản văn Kinh Thánh được làm giàu, được mở rộng
Cha Olivier Catel tóm tắt: «BibleArt là một ứng dụng đơn giản, dành cho đại chúng.» Ngồi lọt thỏm trong chiếc ghế bành gần nhà cơm, ngài đổi chỗ để tránh những tia nắng gay gắt của mặt trời đang lên. Sau lưng ngài, dọc hành lang dài bất tận, treo trên tường những cuộn đồng. Một cuộn sao chép một đoạn trong Bộ luật Hammurabi, văn bản Babylon viết bằng chữ hình nêm từ năm 1750 trước Công nguyên.
Vị tu sĩ vui vẻ nói: «Nếu muốn phát triển BibleArt mà không nhờ Chúa Quan Phòng, thì phải bỏ ra 15 triệu. May thay, chúng tôi có một tu sĩ là lập trình viên, và có các ân nhân!»
Thực tại ảo nở hoa tại Giêrusalem này nay mang lại nhiều hoa trái chỉ cách một cú nhấp chuột. BibleArt mang đến một bản văn Kinh Thánh được làm giàu, được mở rộng. Cha Olivier Catel nói tiếp: «Ý tưởng là có toàn bộ Kinh Thánh luôn bên mình trên điện thoại, với nội dung đa phương tiện. Chúng tôi muốn cho thấy Kinh Thánh là một lời sống động được các nghệ sĩ đón nhận. Ứng dụng này chứa vô số viên ngọc văn hóa giúp ta thấm nhuần Lời đã tràn ngập nền văn hóa phương Tây của chúng ta.»
Ra mắt năm 2024, ứng dụng BibleArt vừa kết thúc giai đoạn thử nghiệm beta. Giờ đây mọi người dùng Internet đều có thể sử dụng miễn phí. Để minh họa, cha Olivier Catel gõ Sáng Thế 1 trên màn hình điện thoại. Hiện ra một bản dịch mới từ bản Kinh Thánh La-tinh thế kỷ V của thánh Giêrônimô, kèm theo hình ảnh bức Khu vườn khoái lạc của Hieronymus Bosch, bức khắc Sự tạo dựng ánh sáng của Gustave Doré, và Conditor alme siderum, một thánh thi thế kỷ VII tôn vinh Thiên Chúa Tạo Hóa. Vị tu sĩ cho biết các đan viện Biển Đức Le Barroux và Solesmes cho phép BibleArt phát các bản thu âm bình ca Grêgôriô của họ theo suốt các sách Kinh Thánh.
Hàng nghìn tác phẩm âm nhạc và hội họa
Vẫn ở Sáng Thế 1, người dùng sẽ khám phá những lá cờ năm màu của khối Pháp ngữ. Đằng sau chúng ẩn giấu một thành ngữ tiếng Pháp có liên quan đến Kinh Thánh như «tohu-bohu» (hỗn độn) hay «fiat lux» (hãy có ánh sáng). Từ sách Sáng Thế đến sách Khải Huyền, người dùng còn có thể nhấp vào một tập bản đồ Kinh Thánh với hơn hai trăm bản đồ chưa từng công bố, đã được kiểm chứng khoa học. Họ cũng có thể nhấp vào hàng nghìn tác phẩm âm nhạc hoặc hội họa, hay các ghi chú về hệ thực vật Đất Thánh và bối cảnh lịch sử của vùng Lưỡi liềm Màu mỡ.
Gần 10 giờ. Cha Olivier Catel cất điện thoại vào trong chiếc áo dòng trắng, vì đã đến giờ họp ban biên tập hằng tuần của BEST. Ngài nhanh nhẹn bước xuống những bậc thang dẫn đến văn phòng của cha Olivier-Thomas, «tổng hành dinh». Mục tiêu là làm việc trên scroll.bibletraditions.org, một phiên bản dành cho máy tính, mang tính học thuật hơn BibleArt. Phiên bản này đặc biệt cho phép xem song song nhiều bản dịch của bản văn Kinh Thánh bằng tiếng Syriac, Hípri, Hy Lạp hoặc La-tinh.
Người sáng lập BEST mở cửa vương quốc của mình cho chúng tôi: những tấm thảm phương Đông đỏ thẫm, vài cuốn sách học thuật, một bức họa thánh Giêrônimô. Quanh bàn, nhiều nhà Kinh Thánh học dày dạn kinh nghiệm dán mắt vào một màn hình khổng lồ. Cha Olivier-Thomas Venard đứng lên như người điều hành nghi lễ, rồi cha Marc Leroy đọc lời nguyện: «Oremus! Lạy Cha chí thánh, Cha đã đặt nơi tôi tớ Cha là cha Marie-Joseph Lagrange lòng khao khát chân lý và niềm say mê Lời Chúa.» Ngài đọc tiếp: «Dưới ánh sáng Lề Luật Môsê, các Ngôn sứ và các Thánh Vịnh, ngài đã tìm hiểu Mầu nhiệm Đức Giêsu Kitô và lòng ngài đã trở nên bừng cháy.»
«Có nên dùng đến AI không?»
Chương trình nghị sự hôm nay là sách Thánh Vịnh, đang được cha Marc Girard dịch và chú giải. Vị chuyên gia lỗi lạc này sống ở Québec và là cựu thành viên Ủy ban Kinh Thánh Giáo hoàng. Trước khi vào chủ đề chính, các câu hỏi dồn dập được đặt ra. Câu đầu tiên liên quan đến trí tuệ nhân tạo: «Làm sao để mai này mỗi người dùng có được bản dịch công trình của chúng ta sang ngôn ngữ của họ? Có nên dùng đến AI không?»
Cuộc suy tư đã được khởi động… Còn lúc này, mọi người xem xét Thánh Vịnh 45. Cha Łukasz Popko, giám đốc ban biên tập, nhắc đến các chú giải Thánh Vịnh của Rashi, một vị rabbi nổi tiếng người Pháp thời Trung Cổ. Cha Jorge Vargas lưu ý rằng các ghi chú vẫn còn hơi thiếu trật tự, nhất là về từ vựng, tính liên văn bản của Kinh Thánh và các thủ pháp văn chương. Cha Olivier-Thomas phán quyết: «Đúng vậy, các đề mục chưa đúng.» Cần phải chắt lọc khối kiến thức uyên bác dồi dào này.
«Điều khiến tôi say mê là Thiên Chúa đến cư ngụ trong những ngôn ngữ nghèo nàn của loài người!» — Cha Olivier-Thomas Venard
Vừa rời cuộc họp biên tập, vị tu sĩ Đa Minh vội vã đến một cuộc hẹn khác. Để kết thúc, ngài khuyên người Công giáo đừng đọc Kinh Thánh như đọc một cuốn Coran bất khả xâm phạm: «Có những thủ pháp văn chương của Chúa vượt lên trên mọi ngôn ngữ. Điều khiến tôi say mê là Thiên Chúa đến cư ngụ trong những ngôn ngữ nghèo nàn của loài người!» Trước khi đi khuất, ngài trích lời thánh Giêrônimô, người từng tưởng có ngày mình nắm bắt được Kinh Thánh: «Bản văn giống như con lươn; con càng muốn siết chặt nó trong tay, nó càng tuột khỏi tay con.» Không phải chúng ta sở hữu Kinh Thánh, mà chính Kinh Thánh sở hữu chúng ta.
— Samuel Pruvot, tại Giêrusalem. Ảnh: Kobi Wolf cho FC
BibleArt là một «ứng dụng web lũy tiến» (PWA), nghĩa là có thể cài đặt trực tiếp qua mã QR đi kèm. Không cần tải xuống hay cài đặt.
