Hương trầm, cây lời cầu nguyện tạo nên hương thơm
Shutterstock I Benny Marty
Hương trầm luôn được trao một vị trí thiết yếu trong các buổi lễ và nghi lễ thờ phụng, từ những thời kỳ Kinh Thánh xa xưa nhất cho đến ngày nay… Nhưng hương trầm là gì? Loại nhựa thơm này đến từ cây Kinh Thánh nào?
Ai trong chúng ta chưa từng đốt một nén hương ở nhà hay hít thở những làn hương ngây ngất trong một buổi lễ tại nhà thờ? Nếu ngày nay những thực hành này đôi khi trở nên hiếm hơn, thì việc dâng hương lên Thiên Chúa vẫn thuộc về những nghi lễ lâu đời nhất trong Kinh Thánh, vốn đề cập đến hương trầm hơn 150 lần!
Như vậy, Sách Xuất hành (Xh 25,6) trước tiên kể tên hương trầm trong số những phần đóng góp dành cho Chúa, ngang hàng với vàng và bạc. Trong số các quy định của Thiên Chúa, trước tiên có việc làm một bàn thờ xông hương Kinh Thánh mô tả tỉ mỉ từng chi tiết: "Ngươi cũng sẽ làm một bàn thờ bằng gỗ keo để đốt hương. Nó sẽ dài một cubít, rộng một cubít — đáy vuông — và cao hai cubít rưỡi" (Xh 30,1-5). Khi đó, đây sẽ là vai trò của Aaron, thượng tế và là anh trai của Môsê, để đốt hương thơm mỗi sáng và mỗi tối. Nhưng hương trầm Kinh Thánh đề cập nhiều lần đó là gì?
Một hay nhiều loại hương trầm?
Phải dùng số nhiều khi nói về hương trầm, cả về nguồn gốc địa lý lẫn cách chế biến. Vì vậy, trước hết, nếu người ta thường nhắc đến một loài cây gọi "cây hương trầm" (Boswellia sacra), thì nguồn gốc địa lý vẫn rất đa dạng. Cây nhỏ này, cao từ 2 đến 8 mét, thực sự được tìm thấy từ vùng đông bắc châu Phi đến phía nam bán đảo Ả Rập, đặc biệt ở Ethiopia, Yemen hay Oman. Hương trầm nguyên chất lấy từ cây này được gọi lebonah trong tiếng Do Thái hoặc libanos trong tiếng Hy Lạp. Chính là nhựa cây này, rỉ ra dưới lớp vỏ thành những giọt có màu sắc khác nhau (trắng, vàng hoặc đỏ), sau khi được sấy khô thành hạt, sẽ tỏa ra mùi thơm nồng nàn khi được đốt lên.
Nhưng thứ hai, cần nhấn mạnh nhiều loại hương trầm được chế tạo ngoài cây hương trầm đúng nghĩa, đặc biệt từ nhựa lấy từ các cây hoặc cây bụi khác. Như vậy, long não, benzoin, oliban, guggul, mộc dược, labdanum hay đàn hương được dùng để làm hàng trăm loại hương trầm tồn tại trên khắp thế giới. Người ta gọi ketoret trong tiếng Do Thái; những loại hương trầm thành phần được đề cập đặc biệt trong Ngũ Thư. Vì vậy, cũng cần nhấn mạnh nếu hương trầm, theo nghĩa hẹp, xuất phát từ một cây cụ thể mang cùng tên — cây hương trầm — thì loại nhựa thơm này cũng có thể đến từ nhiều cây và thực vật khác…
Dâng lên Thiên Chúa
Ngoài những nguồn gốc và đặc tính đa dạng này, công dụng và chức năng hương trầm cũng không kém phần phong phú. Như vậy, ngoài các chức năng mỹ phẩm, trị liệu và y học giúp thanh lọc không khí, hương trầm chủ yếu đóng vai trò trong thực hành thờ phụng; một thực hành được công nhận từ buổi đầu Do Thái giáo và tiếp tục cho đến ngày nay trong Kitô giáo. Mỗi năm vào ngày Yom Kippur, thượng tế vào Nơi Chí Thánh để đốt hương trầm, nhằm tôn vinh Chúa, và nói chung hơn, việc đốt hương trầm nhanh chóng trở thành một cách cầu nguyện đẹp lòng Thiên Chúa, như Tác giả Thánh vịnh nhấn mạnh: "Nguyện lời con cầu nguyện trước mặt Ngài bay lên như hương trầm, và đôi tay con như của lễ ban chiều" (Tv 140,2). Một lời cầu nguyện được các thánh nhân lặp lại trong sách Khải huyền, cuốn sách cuối cùng của Kinh Thánh: "Một thiên thần khác đến đứng bên bàn thờ; người cầm một bình hương bằng vàng; người được ban cho nhiều hương thơm để dâng lên, cùng với lời cầu nguyện của tất cả các thánh nhân, trên bàn thờ vàng ở trước Ngai. Và qua tay thiên thần, khói hương cùng lời cầu nguyện của các thánh nhân bay lên trước mặt Thiên Chúa" (Kh 8,3-4).
Cuối cùng, hãy nhắc lại hương trầm là một trong ba lễ vật (cùng với vàng và mộc dược) các Đạo sĩ mang đến dâng Chúa Kitô khi Ngài mới sinh. Chính Đạo sĩ Gaspard mang hương trầm. Trong các nhà thờ, hương trầm có thể được đốt trong bình hương và được người mang hương (thuriféraire) mang theo, đặc biệt trong đoàn rước vào lễ, trước khi đọc Tin Mừng, trong phần Dâng lễ, vào lúc Truyền phép, hay trong lễ an táng hoặc một số cuộc rước kiệu.
Như vậy, ngày nay, khi chúng ta đốt hương trầm, chúng ta đang tiếp nối truyền thống thờ phụng ngàn năm lâu đời này, qua việc sử dụng hương trầm, đồng hành và để lời cầu nguyện chuyển cầu của chúng ta bay lên cao…
Philippe-Emmanuel Krautter - đăng ngày 07/03/26
