Chúa Nhật XXX Thường Niên – Năm A
Bài Ðọc I: Trích sách Xuất Hành 22, 21-27
“Nếu các ngươi hà hiếp các cô nhi quả phụ, Ta sẽ nổi giận các ngươi”.
Ðây Chúa phán: “Ngươi chớ làm phiền lòng và ức hiếp khách ngoại kiều: vì các ngươi cũng là khách ngoại kiều ngụ trong đất Ai-cập. Các ngươi đừng làm hại cô nhi quả phụ. Nếu các ngươi hà hiếp những kẻ ấy, họ sẽ kêu thấu đến Ta, và chính Ta đã nghe tiếng họ kêu van. Ta sẽ nổi cơn thịnh nộ, sẽ dùng gươm giết các ngươi, vợ các ngươi sẽ phải goá bụa, và con cái các ngươi sẽ phải mồ côi.
“Nếu ngươi cho người nghèo khó nào trong dân cùng định cư với ngươi mượn tiền, thì ngươi chớ hối thúc nó như kẻ đặt nợ ăn lãi quen làm, và chớ bắt nó chịu lãi nặng. Nếu ngươi nhận áo sống của người láng giềng cầm cố, ngươi hãy trả lại cho kẻ ấy trước khi mặt trời lặn: vì nó chỉ có một áo ấy che thân, và không còn chiếc nào khác mặc để ngủ; nếu kẻ ấy kêu van đến Ta, Ta sẽ nhậm lời nó, vì Ta là Ðấng thương xót”.
Bài Ðọc II: Trích thư thứ nhất của Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Thêxalônica 1 Tx 1, 5c-10
“Anh em đã bỏ tà thần trở về với Thiên Chúa để phụng sự Người và để trông đợi Con của Người”.
Anh em thân mến, khi chúng tôi còn ở giữa anh em, anh em biết chúng tôi sống thế nào vì anh em. Và anh em đã noi gương chúng tôi và noi gương Chúa, đã nhận lấy lời rao giảng giữa bao gian truân, với lòng hân hoan trong Thánh Thần, đến nỗi anh em đã nên mẫu mực cho mọi kẻ tin đạo trong xứ Macêđônia và Akaia.
Vì từ nơi anh em, lời Chúa vang dội không những trong xứ Macêđônia và Akaia, mà còn trong mọi nơi; lòng tin của anh em vào Thiên Chúa đã quá rõ rồi, đến nỗi chúng tôi không còn nói thêm làm gì nữa. Vì người ta thuật lại việc chúng tôi đã đến với anh em thế nào, và anh em đã bỏ tà thần trở về với Thiên Chúa làm sao để phụng thờ Thiên Chúa hằng sống và chân thật, để trông đợi Con của Người từ trời mà đến, “Ðấng mà Người đã làm cho từ cõi chết sống lại”, là Ðức Giêsu, Ðấng đã giải thoát chúng ta khỏi cơn thịnh nộ sắp đến.
Phúc Âm: Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Matthêu 22, 34-40
“Ngươi hãy yêu mến Chúa là Thiên Chúa ngươi, và yêu thương kẻ khác như chính mình ngươi”.
Khi ấy, những người biệt phái nghe tiếng Chúa Giêsu đã làm cho những người Sađốc câm miệng, thì họp nhau lại, đoạn một người thông luật trong nhóm họ hỏi thử Người rằng: “Thưa Thầy, trong lề luật, giới răn nào trọng nhất?”
Chúa Giêsu phán cùng người ấy rằng: “Ngươi hãy yêu mến Chúa là Thiên Chúa ngươi hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi. Ðó là giới răn thứ nhất và trọng nhất. Nhưng giới răn thứ hai cũng giống giới răn ấy là: Ngươi hãy yêu thương kẻ khác như chính mình ngươi. Toàn thể Lề luật và sách các Tiên tri đều tóm lại trong hai giới răn đó”.
Vài ý chính Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Matthêu 22, 34-40
Bản văn này nằm ngay sau cuộc tranh luận về sự sống lại của kẻ chết. Trước những người Xađốc vốn chối bỏ điều ấy, Đức Giêsu đã giảng dạy về sự sống lại bằng cách trích dẫn Kinh Thánh, điều chắc hẳn làm những người Pharisêu vui mừng. Tuy nhiên, một người trong số họ muốn thử Người bằng cách đặt ra một vấn đề đang được tranh luận: điều răn nào là điều răn lớn nhất.
Hillel và Chammai
Trước khi Đền Thờ Giêrusalem bị phá hủy, trong phong trào Pharisêu có hai trường phái đối lập nhau: trường phái Chammai khắt khe hơn, và trường phái Hillel cởi mở hơn với những người tòng giáo. Chẳng hạn, có lần một người dân ngoại bị Chammai đuổi đi, thì Hillel đã trả lời người ấy: «Điều gì ngươi ghét, thì đừng làm cho người lân cận: đó là toàn bộ Torah, phần còn lại chỉ là chú giải. Hãy đi mà học.» (Le monde où vivait Jésus, NXB Cerf, 1998, tr. 383).
Ta nhận thấy Hillel trích dẫn khuôn vàng thước ngọc dưới hình thức phủ định theo truyền thống, còn Đức Giêsu thì lật ngược lại thành hình thức khẳng định: Tất cả những gì anh em muốn người ta làm cho mình, thì chính anh em cũng hãy làm cho người ta: Luật Môsê và lời các ngôn sứ là thế đó (Mt 7,12).
Để trả lời, trước hết Đức Giêsu trích dẫn công thức của sách Đệ Nhị Luật được dùng trong kinh nguyện hằng ngày của Do Thái giáo, kinh Shema Israel («Nghe đây, hỡi Israel»). Theo sách Đệ Nhị Luật, chính Thiên Chúa đã yêu thương dân Người trước, khi giải thoát họ khỏi cảnh nô lệ Ai Cập. Vì thế, để đáp lại, Thiên Chúa đòi hỏi một tình yêu không dè dặt, «hết lòng, hết linh hồn, hết sức lực». Tình yêu được nói đến ở đây không thuộc bình diện tình cảm, nhưng là một sự dấn thân trung tín với giao ước được ban tặng, trong sự tôn trọng các luật lệ và điều răn Thiên Chúa đã ban (Đnl 6,2).
Agapè
Nhạy bén trước nét đặc thù của tình yêu trong khuôn khổ giao ước này, các dịch giả Hy Lạp đã không chọn những từ thông dụng nhất để chỉ tình yêu, mà chọn động từ agapan (cùng các từ phái sinh agapè, agapètos), vốn hiếm dùng vào thời đó. Tân Ước đã xác lập cách dùng ưu tiên của từ agapè (tiếng Latinh: dilectio). Thật đáng tiếc là tiếng Pháp không thể diễn tả được sắc thái hết sức quan trọng này.
Tình yêu đối với người thân cận được sách Lêvi khắc ghi trong khuôn khổ Bộ luật Thánh thiện, vốn đề cập đến những vấn đề hết sức đa dạng: hôn nhân, các luật lệ xã hội như quyền mót lúa (19,9tt) cho phép người nghèo và khách ngoại kiều nhặt những bông lúa còn sót lại, cùng những điều cấm kỵ như lệnh cấm mặc áo dệt bằng hai loại vải khác nhau (19,19). Việc khước từ báo thù đi kèm với lời khuyên giục hòa giải với người thân cận: «Chính như thế mà ngươi sẽ yêu người ấy như chính mình» (Lv 19,18).
Từ đó nảy sinh câu hỏi: ai là người thân cận của tôi? Với người Pharisêu hỏi Người điều đó (Lc 10,28), Đức Giêsu không trả lời bằng một định nghĩa pháp lý, nhưng bằng dụ ngôn người Samari nhân hậu, kết thúc bằng câu: «Hãy đi, và cũng hãy làm như vậy.» Cũng đừng quên dụ ngôn về cuộc Phán xét chung cuộc (Mt 25). Một sự rộng mở không biên giới!
Đối với Đức Giêsu, đây không phải là việc đặt cạnh nhau hai công thức một cách đơn thuần, nhưng là một phán đoán về giá trị. Tình yêu đối với Thiên Chúa được diễn tả trong kinh Lạy Cha. Tình yêu ấy bao hàm tình yêu đối với người thân cận, như Luật Môsê và các Ngôn Sứ đã gợi ý. Đó thực sự là một chìa khóa giải thích, thúc đẩy ta ưu tiên chiều hướng đi lên trong Cựu Ước, hướng về tính phổ quát.
Édouard Cothenet
Linh mục giáo phận Bourges, giáo sư danh dự Học viện Công giáo Paris
Bài giảng: Trở về với nguồn mạch
Điều răn nào nhỏ nhất? Điều răn nào lớn? Điều răn nào quan trọng nhất? Có được phép hay không được phép? Điều gì được làm và điều gì không được làm? Điều gì chấp nhận được và điều gì không?
Những câu hỏi ấy hẳn đã làm Đức Giêsu bực mình biết bao! Với những người Pharisêu và các kinh sư, có lẽ Đức Giêsu đã muốn kêu lên: «Thế ra các ông chỉ hiểu được có thế thôi sao? Phải chăng chỉ khi tra cứu Lề Luật, các ông mới biết điều gì mình được làm và không được làm? Phải chăng chỉ trong những đòi hỏi của Lề Luật, các ông mới quyết định điều gì mình được sống hay không được sống? Phải chăng chỉ qua những rào cản, những điều cấm đoán và vô số giới luật ấy mà các ông nhìn nhận cuộc đời, tình yêu và các mối tương quan của mình? Có được phép hay không được phép? Điều gì được làm và điều gì không được làm? Điều gì chấp nhận được và điều gì không?»
Hẳn nhiên những câu hỏi ấy là chính đáng, nhất là khi những hoàn cảnh hay vấn đề mới mẻ khiến ta bối rối… Thời sự vẫn thường xuyên đặt ra cho chúng ta những câu hỏi như thế, khi có những chọn lựa đạo đức được đặt ra. Điều gì được làm và điều gì không được làm? Điều gì chấp nhận được và điều gì không?
Hãy trở về với nguồn mạch, Đức Giêsu nói với chúng ta như thế! Như mỗi lần Người ở trong bầu khí ngờ vực, hoặc khi người ta giăng bẫy Người như trong đoạn Tin Mừng này, nơi một người muốn thử Người, Người chỉ trả lời đúng điều Kinh Thánh nói: yêu mến Thiên Chúa, yêu thương người thân cận. Thế là đủ. Như để nhắc rằng nơi miệng Thiên Chúa, trước hết không phải là chuyện luật lệ phải tuân giữ hay những điều cấm đoán, nhưng là những lời ban sự sống, một luật căn bản: luật của tình yêu. Lề Luật là quan trọng, với điều kiện đừng quên nguồn mạch của nó! Lề Luật được dệt nên từ giai điệu của Lời Thiên Chúa vang vọng tận đáy lòng con người: «Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi; ngươi phải yêu người thân cận như chính mình.» «Tất cả Luật Môsê và các sách ngôn sứ đều tùy thuộc vào hai điều răn ấy», Đức Giêsu nhắc nhở chúng ta.
Câu trả lời của Đức Giêsu cũng muốn giúp những người đối thoại với Người sắp xếp lại cách sống đạo của mình, biết phân định điều gì thực sự quan trọng và điều gì kém quan trọng hơn. Không có tình yêu, đời sống và đức tin trở nên cằn cỗi. Đức Giêsu đề nghị một lý tưởng tuyệt vời, đáp ứng khát vọng chân thật nhất của con tim, vì chúng ta được tạo dựng để yêu và được yêu: để được Thiên Chúa yêu thương, để yêu mến Người, và cùng với Người yêu thương mọi người khác. «Đó là giấc mơ của Thiên Chúa dành cho con người», Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhắc lại.
Tôi sống mối tương quan với Thiên Chúa như thế nào? Trong nỗi sợ hãi rằng nếu không làm điều này điều kia, tôi sẽ sa hỏa ngục? Hay tôi cũng sống với niềm hy vọng ấy, với niềm vui về ơn cứu độ nhưng không trong Đức Giêsu Kitô?… «Sẽ thật tốt cho chúng ta khi tự hỏi mình còn đang sống trong giai đoạn cần đến Lề Luật, hay trái lại, chúng ta ý thức rõ rằng mình đã lãnh nhận ân sủng trở nên con cái Thiên Chúa để sống trong tình yêu», Đức Giáo Hoàng nói thêm.
Và để thực hiện điều đó, chúng ta cần đón nhận vào lòng khả năng yêu thương đến từ chính Thiên Chúa. Đó là điều Đức Giêsu trao ban cho chúng ta trong Bí tích Thánh Thể, biểu hiện cao cả nhất của tình yêu Người…
José Gierkens
