Chúa Nhật XXXIII Thường Niên A
Bài Ðọc I: Trích sách Châm Ngôn (Cn 31, 10-13, 19-20. 30-31)
“Nàng cần mẫn dùng tay làm việc”.
Ai tìm được một người vợ tài đức? Nàng đáng giá hơn ngọc ngà. Chồng nàng đặt lòng tin tưởng nơi nàng và chàng không thiếu thốn vật thực. Trọn đời, nàng sẽ mang lại cho chồng sự lành, chứ không phải sự dữ. Nàng tìm lông chiên và sợi gai, rồi nàng cần mẫn dùng tay làm việc. Nàng ra tay đưa thoi dệt vải, và ngón tay nàng cầm xe kéo sợi. Nàng rộng tay bố thí cho người nghèo khó, và giơ tay hướng dẫn kẻ bần cùng.
Duyên dáng thì giả dối và nhan sắc thì hão huyền: Người phụ nữ kính sợ Chúa, sẽ được ca tụng. Hãy tặng cho nàng hoa quả do tay mình làm ra, và sự nghiệp của nàng hãy ca tụng nàng tại các cửa thành.
Bài Ðọc II: Trích thư thứ nhất của Thánh Phao-lô Tông đồ gửi tín hữu Thê-xa-lô-ni-ca (1 Tx 5, 1-6)
“Ngày của Chúa bắt chợt anh em như kẻ trộm”.
Anh em thân mến, về thời nào và lúc nào, anh em không cần chúng tôi viết cho anh em. Vì chính anh em đã biết rõ ngày Chúa sẽ đến như kẻ trộm trong đêm tối.
Khi người ta nói rằng: “Yên ổn và an toàn”, thì chính lúc đó tai hoạ thình lình giáng xuống trên họ, như cơn đau đớn xảy đến cho người mang thai và họ không sao thoát khỏi. Phần anh em, hỡi anh em thân mến, anh em không còn tối tăm, đến nỗi ngày đó bắt chợt anh em như kẻ trộm, vì tất cả anh em là con cái sự sáng, con cái ban ngày; chúng ta không thuộc về ban đêm và tối tăm. Vậy chúng ta đừng mê ngủ như những người khác, nhưng hãy tỉnh thức và điều độ.
Phúc Âm: Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo Thánh Mát-thêu (Mt 25, 14-30)
“Vì ngươi đã trung tín trong việc nhỏ, ngươi hãy vào hưởng sự vui mừng của chủ ngươi”.
Khi ấy, Chúa Giê-su phán cùng các môn đệ dụ ngôn này rằng: “Có một người kia sắp đi xa, liền gọi các đầy tớ đến mà giao phó tài sản của ông. Ông trao cho người này năm nén bạc, người kia hai nén, người khác nữa một nén, tuỳ theo khả năng của mỗi người, đoạn ông ra đi.
“Người lãnh năm nén bạc, ra đi và dùng tiền ấy buôn bán làm lợi được năm nén khác. Người lãnh hai nén cũng đi làm lợi được hai nén khác. Còn người lãnh một nén, thì đi đào lỗ chôn giấu tiền của chủ mình.
“Sau một thời gian lâu dài, ông chủ các đầy tớ ấy trở về và đòi họ tính sổ. Vậy người lãnh năm nén bạc đến, mang theo năm nén khác mà nói rằng: “Thưa ông, ông trao cho tôi năm nén bạc, đây tôi làm lợi được năm nén khác”. Ông chủ bảo người ấy rằng: “Hỡi đầy tớ tốt lành và trung tín, vì ngươi đã trung tín trong việc nhỏ, ta sẽ đặt ngươi làm những việc lớn, ngươi hãy vào hưởng sự vui mừng của chủ ngươi”. Người đã lãnh hai nén bạc cũng đến và nói: “Thưa ông, ông đã trao cho tôi hai nén bạc; đây tôi đã làm lợi được hai nén khác”. Ông chủ bảo người ấy rằng: “Hỡi đầy tớ tốt lành và trung tín, vì ngươi đã trung tín trong việc nhỏ, ta sẽ đặt ngươi làm những việc lớn, ngươi hãy vào hưởng sự vui mừng của chủ ngươi”.
“Còn người lãnh một nén bạc đến và nói: “Thưa ông, tôi biết ông là người keo kiệt, gặt nơi không gieo và thu nơi ông không phát: nên tôi khiếp sợ (mà) đi chôn giấu nén bạc của ông dưới đất. Ðây của ông, xin trả lại cho ông”. Ông chủ trả lời người ấy rằng: “Hỡi đầy tớ hư thân và biếng nhác, người đã biết ta gặt chỗ không gieo, thu nơi không phát: vậy lẽ ra người phải giao bạc của ta cho người đổi tiền, và khi ta trở về, ta sẽ thu cả vốn lẫn lời. Bởi thế, các ngươi hãy lấy nén bạc lại mà trao cho người có mười nén. Vì người có sẽ cho thêm và sẽ được dư dật, còn kẻ chẳng có, thì vật gì coi như của nó, cũng lấy đi. Còn tên đầy tớ vô dụng, các ngươi hãy ném nó ra ngoài vào nơi tối tăm, ở đó sẽ phải khóc lóc nghiến răng”.
Hoặc bài ngắn này: Mt 25, 14-15. 19-20
Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Mát-thêu.
Khi ấy, Chúa Giê-su phán cùng các môn đệ dụ ngôn này rằng: “Có một người kia sắp đi xa, liền gọi các đầy tớ đến mà giao phó tài sản của ông. Ông trao cho người này năm nén bạc, người kia hai nén, người khác nữa một nén, tuỳ theo khả năng của mỗi người, đoạn ông ra đi.
“Sau một thời gian lâu dài, ông chủ các đầy tớ ấy trở về và đòi họ tính sổ. Vậy người lãnh năm nén bạc đến, mang theo năm nén khác mà nói rằng: “Thưa ông, ông trao cho tôi năm nén bạc, đây tôi làm lợi được năm nén khác”.
Vài ý chính Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo Thánh Mát-thêu 25, 14-30
Cuối năm phụng vụ là dịp để đọc từng bước chương 25 của Tin Mừng theo thánh Mátthêu: dụ ngôn mười trinh nữ (Chúa nhật XXXII), dụ ngôn những nén bạc (Chúa nhật XXXIII), dụ ngôn cuộc phán xét chung (Chúa nhật XXXIV). Lời mở đầu khá mơ hồ (« cũng như có người kia sắp đi xa ») cho phép đọc dụ ngôn những nén bạc như phần bổ túc cho dụ ngôn mười trinh nữ: cả hai đều gợi lên một « nhiệm cục của sự chờ đợi », một bên theo cung giọng hôn lễ, bên kia theo cung giọng của cải được giao phó.
Thái độ của người đầy tớ thứ ba
Câu chuyện Chúa Giêsu kể được cấu trúc theo hai lô-gích. Một mặt là diễn tiến thời gian: trước khi ông chủ ra đi / trong lúc ông đi xa / khi ông trở về; mặt khác là mô thức 2+1, thường gặp trong các dụ ngôn. Nhờ đó, sự chú ý của người đọc được hướng về lúc « tính sổ » và về thái độ của người đầy tớ thứ ba (cc. 24-30): tại sao anh không làm cho nén bạc của mình sinh lợi như những người kia? Việc nhận ra một số dấu chỉ trong bản văn sẽ hướng dẫn câu trả lời của chúng ta.
Một bầu khí hết sức tin tưởng
Cảnh ra đi, được mô tả vắn tắt ở cc. 14-15, cho thấy một bầu khí hết sức tin tưởng giữa ông chủ và các đầy tớ, cũng như sự trân trọng con người. Theo sát mặt chữ, đây là « các đầy tớ riêng (idioi) của ông », nói cách khác là những người thân tín. Hai động từ « giao phó » và « trao » đều mang gốc từ của sự trao ban: paradidômi cho « giao phó », vốn là từ vựng của việc truyền lại/trao nộp; didômi cho « trao », nói cách khác là « ban cho ». Nén bạc là một số tiền lớn, gần 6000 ngày công, và mỗi người nhận tùy theo « khả năng riêng » của mình. Sau cùng, cần lưu ý ông chủ không đưa ra chỉ thị nào về điều ông mong đợi đối với số tiền đã trao (tự nó, người thứ ba không có gì đáng trách về mặt luân lý); ông để mỗi người đối diện với tự do và trách nhiệm riêng của mình.
Những phản ứng khác nhau
Các câu tiếp theo (cc. 16-18) mô tả phản ứng của các đầy tớ để đáp lại quà tặng đã nhận. Trong khi hai người đầu tiến bước và dấn thân làm cho các nén bạc đã nhận sinh lợi, người thứ ba lại lánh đi và chôn giấu dưới đất thứ mà trong mắt anh vẫn luôn là « bạc của chủ ».
Giờ tính sổ
Rồi đến giờ phải tính sổ. Trước hết, ta nhận thấy hai người đầy tớ đầu không trình cho chủ toàn bộ số bạc đã nhận, nhưng chỉ trình phần sinh lợi; qua đó họ cho thấy mình đã thực sự đón nhận quà tặng như một quà tặng. Vả lại, ông chủ sẽ không lấy lại bạc của mình, nhưng để lại cho họ cùng với tiền lời (x. c. 28). Việc « tính sổ » nhắm nhiều hơn đến chính con người các đầy tớ: được tuyên bố là « tốt lành và trung tín », họ được mời vào « hưởng niềm vui của chủ », điều này chỉ xác nhận sự thân tình đã thấy ngay từ đầu dụ ngôn.
Tự do như một quà tặng
Còn người đầy tớ thứ ba, anh biện minh cho sự thụ động của mình bằng nỗi sợ trước một ông chủ mà anh nói mình biết là « hà khắc », gặt chỗ không gieo. Lời anh nói còn để lộ một điều khác: đối với anh, số bạc vẫn là bạc của chủ (c. 25: « tôi đã đi chôn giấu nén bạc của ông »; « ông có cái thuộc về ông (= của ông) đây ») chứ không phải một quà tặng anh đã nhận làm của riêng. Trong câu trả lời, ông chủ không nhận tính từ « hà khắc » về phần mình, nhưng nhấn mạnh sự thiếu nhất quán trong cách hành xử của người đầy tớ. Nếu số bạc được giao phó quả thật là « bạc của ông », của ông chủ, thì tại sao nó không được gửi vào ngân hàng? Làm sao giải thích được lời « ta gặt chỗ ta không gieo », nếu không phải là: khi trao hạt giống cho ai, người ta đương nhiên mong hạt giống ấy được gieo để sinh hoa trái? Tóm lại, mọi quà tặng đều chất vấn tự do của người nhận: hạt giống là để gieo, tiền bạc là để sinh lợi. Câu châm ngôn nghịch lý (« ai không có, thì ngay cái đang có cũng sẽ bị lấy đi », c. 29) đặt ở cuối bấy giờ mới lộ trọn ý nghĩa: người không thực sự đón nhận điều đã được ban cho mình thì chẳng có gì cả. Như thế, mũi nhọn của dụ ngôn nhắm vào tự do đích thực của chúng ta trước mặt Thiên Chúa, tự do được các ân ban của Ngài làm trung gian và khơi dậy; nhắm vào khả năng của chúng ta biết sử dụng tốt các ân ban đã nhận, ngay cả khi không có chỉ thị nào.
Sébastien Dehorter
Giáo phận Malines-Bruxelles, Cộng đoàn Emmanuel
Tiến sĩ thần học Kinh Thánh – UCLouvain, Louvain-la-Neuve (Bỉ)
Bài giảng: Bước vào thế giới của sự sung mãn chan chứa
Trong Chúa nhật áp chót của năm phụng vụ này, Tin Mừng mời gọi chúng ta dám tin tưởng cách tích cực vào Thiên Chúa, vì những ân ban đã nhận từ Ngài. Ông chủ đã giao phó các « nén bạc » « cho mỗi người tùy theo khả năng ». Liệu chúng ta có biết, như hai người đầy tớ đầu trong dụ ngôn, đưa ra những sáng kiến, dù có rủi ro, để sử dụng tốt các ân ban đã nhận không?
Cho mỗi người tùy theo khả năng
Dụ ngôn kể: một người kia đi xa, ông giao phó của cải cho các đầy tớ, mỗi người tùy theo khả năng. Ta có thể áp dụng vào hoàn cảnh của người này và ba đầy tớ hình ảnh thánh Bênađô Clairvaux đã khai triển trong một bài giảng về sách Diễm Ca. Thánh Bênađô viết: « Nếu khôn ngoan, anh em sẽ giống như bể chứa chứ không như ống dẫn của một đài nước. Ống dẫn tuôn nước ra ngoài gần như ngay lúc vừa nhận được, còn bể chứa chỉ tràn ra khi đã đầy, và như thế thông ban sự sung mãn chan chứa của mình mà không làm thiệt hại cho chính mình. »
Hai người đầy tớ đầu giống như bể chứa: nhận nước, đầy nước, và chỉ khi ấy mới để phần dư tràn ra. Họ đã đón nhận của cải được giao phó như một quà tặng và đã làm cho sinh lợi. Trái lại, có thể ví người đầy tớ thứ ba với ống dẫn, vừa nhận nước đã tuôn đi gần như ngay lập tức. Anh đi chôn xuống đất thứ mà trong mắt anh vẫn luôn là « bạc của chủ ».
Ba người đầy tớ được ông chủ đối xử như nhau. Mỗi người được trao theo mức mình có thể đảm đương. Số nén bạc giao cho mỗi người nhiều hay ít không quan trọng; điều đáng kể là đón nhận của cải được giao phó như một quà tặng và biến nó thành của mình.
Dám tin tưởng
« Sau một thời gian lâu », ông chủ trở về. Đây là dịp để các đầy tớ cho thấy mình đã xứng đáng với lòng tin của ông đến mức nào. Hai người đầy tớ đầu, những người đã đón nhận như quà tặng các nén bạc chủ giao, đã biết tận dụng thời gian ông vắng mặt lâu dài. Mỗi người trình cho ông những nén bạc đã kiếm thêm được. Điều được trao không chỉ trở thành quà tặng được đón nhận, mà hơn nữa còn trở thành quà tặng mới dâng lại. Nói cách khác, đáp lại các nén bạc được giao phó và được đón nhận như quà tặng là một quà tặng mới, khác với quà tặng trước: « Đây, tôi đã gây lời được năm nén khác », người thứ nhất vui mừng nói; « Đây, tôi đã gây lời được hai nén khác », người thứ hai hãnh diện nói. Giống như bể chứa, hai người đầy tớ dâng lại cho chủ phần tràn đầy từ sự sung mãn chan chứa của mình.
Hai người đầy tớ đã tin vào lòng tin tưởng dành cho mình; họ đã dám đưa ra những sáng kiến có rủi ro. Còn người đầy tớ thứ ba, kẻ nhìn nén bạc được giao như một món ký thác nguy hiểm, lại có thái độ ngược lại. Anh trả lại cho chủ đúng y điều ông đã giao: « Tôi sợ, nên đã đi chôn giấu nén bạc của ông dưới đất. Nó đây. Ông có cái thuộc về ông. » Trước lòng tin tưởng của chủ, người đầy tớ này, bị nỗi sợ chi phối, đã đáp lại bằng sự ngờ vực.
Vòng xoắn ốc của lòng tin tưởng
Trước lòng tin tưởng của chủ, hai người đầy tớ đầu đã ra sức sống cho xứng đáng. « Lập tức », họ đi làm cho các nén bạc được giao sinh lợi. Khi chủ trở về, họ dâng lại gấp đôi số nén bạc đã nhận. Ông chủ giao phó; hai người đầy tớ đáp lại, lần lượt từng người thưa: « Ông đã giao cho tôi… Đây, tôi đã gây lời được… »; ông chủ nhìn nhận lòng trung tín của họ và nói với mỗi người: « Ta sẽ giao cho anh nhiều ».
Sự trao đổi hay vòng xoắn ốc tin tưởng giữa ông chủ và các đầy tớ thuộc về điều có thể gọi là « động lực của quà tặng », gồm bốn thì. Ông chủ giao các nén bạc cho các đầy tớ, và họ đón nhận như một quà tặng: đó là thì đón nhận (quà tặng được nhận). Các đầy tớ tiến bước và dấn thân sử dụng tốt các quà tặng đã nhận bằng cách làm cho chúng sinh hoa trái: đó là thì biến thành của mình, không theo nghĩa chiếm đoạt, cắt lìa quà tặng khỏi người ban tặng, nhưng theo nghĩa tích cực là biến điều được trao thành quà tặng, hay chính xác hơn, biến quà tặng dành cho mình thành quà tặng thuộc về mình. Khi chủ trở về, các đầy tớ trình cho ông, ngoài điều ông đã ban, cả phần lời kiếm thêm: đó là thì quà tặng được dâng lại. Sau cùng, ông chủ tuyên bố với mỗi người: « Anh đã trung tín trong việc nhỏ, ta sẽ giao cho anh nhiều ». Đó là thì đón nhận đáp lại, mở ra thế giới của sự sung mãn chan chứa: « Hãy vào hưởng niềm vui của chủ anh ».
Ước gì, như hai « đầy tớ tốt lành và trung tín », chúng ta có được lòng tin tưởng vô bờ và tuyệt đối vào Thiên Chúa, để đón nhận như quà tặng quý giá tất cả những gì đến từ Ngài.
Robert R. Sebisaho
Feu Nouveau 66/6
